Hoe zij het doen: activiteiten in de kleine groep

Het advies kreeg je al vaker: verhoog de kwaliteit van jouw kringgesprek/waarneming/voorleesmoment/… door het in kleine groep te doen. Maar hoe doe je dat toch zonder chaos voor de kleuters, en stress voor jezelf?

Ik wil enkele ervaringen delen uit twee taalprojecten die we deden met ervaren kleuterjuffen.

De kleine groep biedt veel kansen

De juffen waren écht overtuigd van de meerwaarde van zo’n kleine groep, in het bijzonder voor de kleuters met een andere thuistaal:

  • “In kleine groep begonnen mijn anderstalige kleuters plots meer mee te doen. Ze toonden veel meer reactie en durf.”
  • “Ik wist niet dat hij zo geïnteresseerd was in …”
  • “Pas in de kleine groep ervaar ik wat ze allemaal hebben opgestoken. Dat verrast me.”
  • “Ik kan de taalvaardigheid van mijn anderstalige kleuters veel beter inschatten. Ook in de grote groep nemen ze nu gemakkelijker het woord.”

Hun observaties komen overeen met wetenschappelijk onderzoek (van der Beek & Damhuis, 2003; Verhelst, 2002; Zucker et al., 2013). Tijdens een gewone klasdag worden sommige kleuters nauwelijks betrokken in het gesprek. De kwaliteit van de gesprekken is beter in kleine groep, en de kleuters steken meer op.

Daarom hebben de juffen gezocht naar manieren om die kleine groep een plaats te geven, zelfs voor activiteiten waarin we dat niet van hen vroegen. Hier is wat we van hen leerden:

De juf mag niet gestoord worden

In het thema ‘bouwen’ spande een juf een bouwlint om duidelijk te maken dat de andere kleuters niet voorbij het lint mochten. Een andere juf liet zich bijna inmetselen. Nog een andere juf gebruikte een opvallende diadeem. Als ze die diadeem aan had, wou dat zeggen dat de kleuters moesten wachten. Andere opties: een timetimer die aangeeft hoe lang de juf niet gestoord mag worden, of een beer tegen wie de kleuters hun problemen mogen vertellen.

De andere kleuters storen soms gewoon uit nieuwsgierigheid. Dan helpt het om op voorhand uit te leggen wat er in die groep gebeurt. Eén juf ondervond dat sommige kleuters boos werden wanneer ze herhaaldelijk niet mochten deelnemen aan de kleine groep. Deze kleuters weten graag wanneer zij aan bod komen.

Zelfstandig spelen en elkaar helpen

Om storende hulpvragen te vermijden, had een juf haar kleuters geleerd dat ze bij elkaar terecht konden voor kleine probleempjes.  De ene kleuter wist hoe je een computerprogramma moet opstarten, de andere kleuter kon helpen om de schilderschortjes aan te doen. Zo had ze haar handen vrij voor de kleine groep. Uiteraard had het een tijd geduurd voor de kleuters wisten bij wie ze voor welke vragen terecht konden.

Storende hulpvragen vermijd je ook door de andere hoeken voldoende aan te passen aan het niveau van zelfsturing van de kleuters: laat hen stappenplannen gebruiken, bedenk een systeem om rollen te verdelen, …. Doe vooraf aan spelplanning. Besteed voldoende aandacht aan het begeleiden van het keuzemoment (en keuzebord).

Vermijd afleiding voor de kleuters in de kleine groep

Niet alleen jij mag niet gestoord worden, de kleuters van de kleine groep moeten ook ongestoord kunnen meewerken. Als er rondom hen veel te zien en te horen valt, is dat moeilijker, hoe leuk het ook is wat je met hen doet. En als ze dan nog eens extra moeite moeten doen om je te verstaan omdat je niet hun thuistaal spreekt… dan vraag je wel heel veel.

Vergelijking:  je hebt het waarschijnlijk ook al ervaren tijdens een gesprek op café met iemand die een andere taal of een ander dialect spreekt. Door het achtergrondlawaai heen moet je je uiterste best doen om de andere te begrijpen. Dit gaat waarschijnlijk ook op voor anderstalige kleuters die door het rumoer van de klas heen de kleuteronderwijzer proberen te begrijpen (Nelson et al., 2005).

Dus zoek voor de kleine kring een plaats waar de kleuters de andere kleuters niet zien. Vermijd ook dat die andere kleuters erg luidruchtig bezig zijn. Eén juf had een extra verdieping in de klas die ze gebruikte voor haar activiteiten in de kleine kring. Een andere juf dacht heel bewust na over de activiteiten in de hoeken.

Verwijt het jezelf niet indien het niet lukt om in de eigen klas een intensieve activiteit in de kleine groep te doen! Maar gebruik dit blogbericht als argument voor jouw directeur/zorgcoördinator om een hulp in de klas te vragen, en de kleine groep in een apart lokaaltje te begeleiden. Want:

Wees realistisch: soms is een aparte ruimte nodig om de aandacht te houden

Voor voorleesmomenten in de kleine kring merkten we dat alles op zijn best verliep als we de kleine groep naar een aparte ruimte verhuisden. De kleuters zijn dan écht aandachtig en enthousiast, en de juf kan zich beter concentreren op de begeleiding. Dat betekent natuurlijk dat je een andere leerkracht moet inschakelen om de andere kleuters in de klas te begeleiden.

Als het niet lukt om een kleine groep te organiseren

Eén juf deed soms voorleesmomenten in een middelgrote groep. Een 4-tal kleuters liet ze zelfstandig aan een rustige activiteit werken. Het ging daarbij om de haantjes-de-voorste, de kleuters die altijd en overal het gesprek domineerden. Deze kleuters konden (toevallig) erg goed zelfstandig werken. Zonder deze mondige kleuters kregen de andere kleuters vanzelf veel meer spreekkansen, en was het ook gemakkelijker om op hen in te pikken.

Een andere gouden tip is om tijdens een gesprek dezelfde open vraag aan meerdere kleuters te stellen (3-4x). Hierdoor kan je zowel de mondige kleuters als de stille kleuters een spreekkans geven. Bovendien komt er meer diepgang in het gesprek wanneer je de antwoorden van de kleuters met elkaar vergelijkt. Onze kleuterjuffen hadden alvast de ervaring dat de taalzwakkere kleuters gemakkelijker het woord nemen nadat een andere kleuter de vraag al een keer had beantwoord. Het antwoord van die andere kleuter gaf hen ook wat steun.

Ten slotte experimenteren we momenteel ook met een coöperatieve werkvorm: de babbelvriendjes. Soms mochten de kleuters een bepaalde vraag niet tegenover de juf beantwoorden, maar vertelden ze het antwoord aan elkaar in duo’s. De juf had op voorhand bepaald welke duo’s babbelvriendjes waren. Ze gaven elkaar een hand om dit duidelijk te maken.

Het positieve effect van de kleine groep krijg je niet cadeau

Ik eindig met een waarschuwing: Het is niet omdat je iets in kleine groep doet, dat je onmiddellijk goed zit. Wat je doet met die kleuters is zeker zo belangrijk! Amerikaanse onderzoekers stelden bijvoorbeeld vast dat de kleuteronderwijzers die zij observeerden minder moeite deden om de interactie diepgaand uit te bouwen wanneer ze een kleine groep begeleidden (Dickinson et al., 2011).

Heb je nog tips? Laat het ons weten.

Met dank aan Lieve Van Severen en Sanne Feryn

Met bijzondere dank aan de juffen van Wereldwoorden en Kaatje Klank.

Wetenschappelijke referenties

Dickinson, D. K., Freiberg, J. B., & Barnes, E. M. (2011). Why are so few interventions really effective? A call for fine-grained research methodology. Handbook of early literacy research, 3, 337-357.

Van der Beek & Damhuis (2003). Interactie in de kleine kring: doelen en onderzoeksresultaten op middellange termijn. Zeventiende conferentie Het schoolvak Nederlands.

Verhelst (2002). De relatie tussen mondeling taalaanbod en woordenschatverwerving van het Nederlands als tweede taal door 2,5-jarige allochtone kleuters in Brussel. Proefschrift aan KULeuven.

2 gedachtes over “Hoe zij het doen: activiteiten in de kleine groep

  1. Ik ben het hier volledig mee eens. In kleine groepen werken biedt veel kansen. Kleuters die normaal niet snel het woord nemen zullen hierdoor meer spreekkansen krijgen. Wanneer kleuters zien dat anderen het woord nemen, gaat dit drempelverlagend werken, en zullen zij sneller geneigd zijn om dingen te delen. Er wordt aangegeven dat het niet evident is om tijd en ruimte te vinden om alleen te gaan zitten met een groepje. Het is inderdaad niet altijd makkelijk om de aandacht te verdelen. Als dit niet lukt geeft u aan dat het belangrijk is om in grote groep open vragen te stellen aan de kinderen, waarmee ik het eens ben. Ik vind het enorm belangrijk dat kinderen zoveel mogelijk spreekkansen krijgen, waardoor ze hun spreekdurf kunnen vergroten. Kortom het is zeker niet altijd mogelijk om in kleine groepjes te werken, maar het biedt wel een enorme meerwaarde.

    Like

  2. Ik ben het ook eens met deze blog omdat ik zelf merk dat steeds dezelfde kleuters aan bod willen komen om iets te vragen of te vertellen. Andere, vaak minder taalvaardige kleuters durven dan weer niets te zeggen. Ik als juf in opleiding vind het belangrijk om de spreekdurf bij de minder taalvaardige kleuters te vergroten. Dat is niet altijd even makkelijk in een grote klasgroep. Zoals hier aangegeven staat gaan minder taalvaardige kleuters dit sneller doen in een kleine groep en dat merk ik zelf ook. Ze kunnen ervan genieten om een moment te hebben in een kleine groep en durven vaak in kleine groepjes meer te zeggen.
    Helaas is werken in een kleine groep niet altijd mogelijk.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s