Méér méér méér door minder minder minder

Een krachtige leeromgeving, een rijk klasmilieu … het kenmerk van goed (kleuter)onderwijs.  Studenten worden hierop beoordeeld in hun opleiding en leerkrachten worden hiertoe aangezet via directies, inspectie en begeleidingsdiensten.  Het idee is mooi om via thematische materiële verrijkingen voor elk kind kansen te geven.  Maar slaat de slinger niet door ?

Iedereen kent immers wel de ‘verrijkte’ poppenhoeken met het oude speelgoed van de kinderen van de juf of meester, het afgedankte keukentje van de achternicht, een achtergebeleven knuffel, een set borden (waarvan één stuk), messen (twee kwijt), kopjes (hebben we er plots heel veel van), een kaduke poppenwagen (“Juuuf, het wiel is er weer af”), enz.  In het thema ‘huisdieren’ worden er dan nog zeven hondenknuffels bij gedropt.

“Komen onze kleuters in zo’n ‘verrijkte’ hoek wel echt tot intens spel?,” vraag ik me af.

 

Overdaad schaadt

In haar boek “Vertrek eens zonder thema” staat onderwijskundige Els Menu (www.cego.be) stil bij de kwaliteit van de (basis)hoeken van de kleuterklas. Komen de kleuters tot ontwikkeling met het (thematisch verrijkte) aanbod ? Heeft spelen in deze verrijkte hoek een meerwaarde? Ze pleit om opnieuw initiatiefruimte te bieden aan de kleuters, ook bij hun spel in de hoeken.

Een ‘overkill’ van materialen en aanbod leidt maar al te vaak tot drukte in de klas. Het vaak zoekende spel van kleuters met minder geschikte materialen leidt tot  kleuteronderwijzers die net teveel praktisch moeten ondersteunen.  Hierdoor zien kleuteronderwijzers het niet meer zitten om meer gedurfde beeldactiviteiten aan te bieden, ontwijken ze huishoudelijke activiteiten, staat waarneming op een heel laag pitje.   “Ik moet in zoveel hoeken tussenkomen” (lees = ‘gedoe oplossen’), dat ik daar niet meer toe kom.” Het grote gevolg is net een verschraling van het aanbod door een te vaak ondoordachte thematische verrijking in de speelwerkplekken.

 

Terug naar sober basisaanbod

Het wordt misschien eens tijd om stil te staan en te investeren in een goed basisaanbod. We willen opnieuw pleiten voor een structureel ingebouwde natuurhoek (klasdier, planten verzorgen, groenten kweken, …), een sobere poppenhoek waar plaats is om te spelen en kleuters realistische scenario’s uit het dagelijkse leven kunnen ‘uitspelen’, een bouwhoek met goed basismateriaal (Waar zijn de grote houten blokken toch naartoe ?), …

Hoog tijd dus om na te denken over elk materialenaanbod in elke hoek. Laten we enkel (duurzame) materialen gebruiken die leiden tot duurzame ontwikkeling bij de kleuters.  En al de rest … buiten ermee !

Bron : Menu, Els (2014). Vertrek eens zonder thema, Cego Publishers NV.

6 gedachtes over “Méér méér méér door minder minder minder

  1. Het is inderdaad belangrijk dat er binnen een klas RUST heerst, structuur aanwezig is, duidelijke hoeken zijn, … Alle materiaal binnen een hoek moet daar voor een bepaalde reden liggen, m.a.w.: een doordachte keuze.

    Het thematisch inkleden van hoeken staat dit echter niet in de weg… Je kan hoeken ook op een subtiele manier verrijken… Daarnaast hoeven niet alle hoeken thematisch te zijn.
    Een bouwhoek, met eenvoudige houten blokken, kan tijdens vrijwel alle thema’s bestaan. Binnen het thema vogels zou je daar enkele vogelpopjes kunnen toevoegen. De kinderen kunnen dan spontaan of via opdracht een vogelhuis bouwen.
    Materiaal toevoegen tijdens een thema betekent ook ander materiaal wegnemen om de nodige rust te bewaren. Je kan ook materialen aanpassen om je focus eens op andere doelen te leggen.

    Een themaloze week (of meerdere weken) kan een mooie kans bieden om de basismaterialen en de basisinrichting van de hoeken te observeren en evalueren: met welke materialen komen de kinderen tot spel – welke materialen zijn overbodig? – vinden de kinderen hun weg in de klas? – …

    Het ene sluit het ander dus helemaal niet uit. Kinderen komen ook tot ontwikkeling met thematisch materiaal! Het (doordacht) verrijken van hoeken binnen een thema heeft zeker een meerwaarde. Daarnaast zijn themaloze weken ook nuttig als nodige afwisseling. Overdaad schaadt, dit zowel binnen je themaloos- als thematisch materiaal.

    Liked by 1 persoon

  2. Dag Filip

    Een heel mooie en rake boodschap over ‘verrijking van de klasomgeving’. Misschien is het ook interessant te weten vanwaar ons ‘enthousiasme’ voor verrijking vandaan komt.

    “Een verrijkte omgeving maakt immers slimmer, toch?”

    Wel, dat een verrijkte omgeving slimmer maakt, is eigenlijk een NEUROMYTHE. Ik citeer even uit het boek Krachtig leren, neurowetenschappelijk benaderd van Van Camp, Vloeberghs en Tijtgat (2015):

    Hoewel deze uitspraak terug te voeren is op goed neurowetenschappelijk onderzoek is het een mooi voorbeeld van hoe de gevonden resultaten niet zomaar vertaald mogen worden naar een klascontext. Het onderzoek waarop deze neuromythe zich baseert , is immers een onderzoek dat in een laboratoriumsetting met ratten is uitgevoerd. In 1987 rapporteren Diamond et al. over een onderzoek dat zij opzetten met ratten… …Waar één groep proefdieren in een “aangeklede” kooi samenleeft met andere ratten (experimentele groep), leven de ratten in de controlegroep geïsoleerd in een lege kooi. Wanneer beide groepen na verloop van tijd in een doolhof worden geplaatst, tonen de resultaten aan dat de ratten in de experimentele groep beter en sneller presteren dan de ratten in de controlegroep. Een duidelijk leereffect wordt aangetroffen en dit wordt toegeschreven aan de leefomstandigheden. Bovendien worden bij de ratten in de experimentele groep meer verbindingen, i.e. synapsen, in hun hersenstructuur gevonden.
    Niet-wetenschappers trokken op basis van dit goed opgezet wetenschappelijk onderzoek de conclusie dat een verrijkte omgeving leidt tot meer synapsen in de hersenen en dus tot een groter leerpotentieel. Anders gezegd, een rijkere omgeving maakt slimmer.
    Waar zitten de denkfouten?
    ● De definitie van een “verrijkte” omgeving was in deze context het samenleven in een kooi met andere dieren en een aantal objecten om te onderzoeken. Deze “verrijkte” omgeving is eigenlijk een matige afspiegeling van de natuurlijke omgeving waarin ratten leven. Het gaat hier dus eerder over een natuurlijke omgeving dan over een “verrijkte”. Verder werden de ratten in de controlegroep eigenlijk in een “arme” omgeving geplaatst. De conclusies zouden dan ook beter in de andere richting geformuleerd worden: wanneer ratten in een arme omgeving leven, ontwikkelen ze minder synapsen en hebben ze dus een minder goede hersenontwikkeling.
    ● Proefdieren in een labo zijn niet te vergelijken met leerlingen in een klas. Resultaten kunnen dan ook niet zomaar getransfereerd worden naar het menselijk brein.
    ● Verder onderzoek heeft aangetoond dat er niet noodzakelijk een link is tussen enerzijds meer hersenverbindingen, synapsen en anderzijds leren, intelligentie.

    BRONNEN:
    Diamond, M.C., Greer, E.R., York, A., Lewis, D., Barton, T. & Lin, J. (1987). Rat cortical morphology following crowded-enriched living conditions. Experimental neurology, 96(2), 241-247.
    Van Camp, T., Vloeberghs, L., Tijtgat, P. (2015, in druk) Krachtig Leren. Cognitief neurowetenschappelijk benaderd. Leuven: Acco.

    MEER WETEN?
    Kom naar de studienamiddag over neurowetenschappen en onderwijs: http://www.vlor.be/evenement/neurowetenschap-en-onderwijs-0

    Pieter Tijtgat is onderzoeksverantwoordelijke in de lerarenopleiding (Odisee), lector en co-auteur van het boek: Krachtig leren. neurowetenschappelijk benaderd over wat neurowetenschappen kan betekenen voor het onderwijs.

    Like

  3. Ik kan me stilaan meer en meer aansluiten bij deze visie,we zijn nog niet zo lang bezig zo te denken in onze school; Het oversstelpen met materialen in alle hoeken ben ik ook van teruggekomen . Ik probeer in te pikken in wat er leeft in de hoekjes en vaak pas extra matrialen aan te bieden wanneer ik aanvoel dat dit wel gepast is op die moment om een nieuwe uitdaging te bieden.Het is voor mij een aanpassing maar ik voel mezelf als lkr veel rustiger en ik zie ook veel meer bij de kinderen.
    Een natuurhoekje in de klas vind ik zeer belangrijk en ik vind als ik zie bij de opleiding dat aan beleving veel te weinig aandacht besteed wordt.
    Fijn om deze site te bezoeken want ik steek er wel van op en het geeft me ondersteuning.

    Like

  4. Beste

    Ik ben het er volledig mee eens dat te veel aanbod echt niet nodig is voor de kleuters.

    Want als er teveel aanbod is gaan er veel kleuters teruggrijpen naar de ‘veilige’ hoeken, de hoeken waar ze altijd spelen en weten wat ze er allemaal in kunnen doen. Zo ontstaat er geen nieuw spel, ook vindt ik dat als er te veel aanbod is het de fantasie beperkt. Zo zal een kind bijvoorbeeld nooit afkomen met een stok en het een zwaard noemen. Omdat het zwaard al in de klas aanwezig is.

    Ik ben het ook eens met het uitgangspunt “Een ‘overkill’ van materialen en aanbod leidt maar al te vaak tot drukte in de klas.” Het is volgens mij niet nodig om alle hoeken te verrijken want zo weten de kleuters niet meer wat ze in de klas willen doen. omdat een kleuter zo nieuwsgierig is. Ze willen heel het nieuwe aanbod proberen en lopen de kleuters van hop naar her om zo maar alles uitgeprobeerd te hebben.

    Like

  5. Overdaad schaadt! Dat is iets wat niet te weerleggen valt. En kleuterklas moet echter inspirerend zijn en uitdagen tot spel. Ik werk met taalzwakke kinderen en dan is het zeer waardevol om bij ieder thema (4-5 weken) goed naar je hoeken te kijken en te bedenken hoe je ze mogelijk (soms minimaal) kunt aanpassen per thema om de taal en de woordenschat te stimuleren. Betekenisvolle taal creëren!! Niet ieder thema groots aanpakken maar met goed doordachte doelen en regelmatige spelbegeleiding. Uiteraard dus ook dingen weghalen uit de hoeken, anders wordt het rommelig en remt het juist het spel. Samen overleggen en bedenken met de kleuters werkt ook heel goed en is heel waardevol. En goed leren. opruimen zodat de volgende keer meteen kan worden begonnen met eigen spel.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s