Hoe pikken kleuters gemakkelijker nieuwe woorden op?

Een maand na het thema ‘Noordpool’ weet Ahmed nog altijd dat een iglo een huisje uit ijs voor de eskimo’s is, terwijl Sara alleen maar aan de suikerklontjes denkt waarmee ze een iglo mocht nabouwen in de klas.

Waar komt het verschil tussen Ahmed en Sara vandaan? Hoe kunnen we kleuters als Sara beter woorden leren?  Dat onderzocht Carmen Damhuis onlangs voor haar doctoraatsonderzoek. Belangrijk genoeg, dacht ik, om in 130 bladzijden te duiken en met jullie te delen wat ik opstak.

De ene kleuter is de andere niet

Misschien heeft Sara wel een kleine woordenschat of een zwak kortetermijngeheugen? Kleuters met een kleine woordenschat of een zwak kortetermijngeheugen hebben meer moeite om veel woorden te leren. Deze kleuters pikken gemakkelijker nieuwe woorden op wanneer ze ingebed zijn in verhalen dan wanneer ze alleen expliciet uitgelegd worden. Maar ze vergeten de nieuwe woorden ook snel! En zonder expliciete uitleg van de woordbetekenis komen (alle) kleuters minder gemakkelijk tot een diepgaande woordkennis, waarbij ze de betekenis goed begrijpen en kunnen uitleggen.

Alle kleuters profiteren van herhaling

Maar goed nieuws voor Sara! Wanneer je nieuwe woorden bewust op verschillende momenten aanbiedt, dan doen het kortetermijngeheugen en de omvang van de woordenschat er niet meer toe. Hiertoe kan je hetzelfde verhaal meermaals voorlezen, en de nieuwe woorden op een kindvriendelijke manier uitleggen aan de kleuters. Dat laatste is essentieel voor de diepgaande woordkennis, die volgens C. Damhuis wel eens belangrijker zou kunnen zijn dan de omvang van de woordenschat.

Rijke boeken als vertrekpunt

En nu concreet, van deze boeken konden 5-jarige kleuters genieten in het voorleesprogramma van 12 weken dat C. Damhuis voor 18 klassen opstelde.

 

 

 

 

Een intensief aanbod met aandacht voor betekenis en vorm

Elk boek stond gedurende twee weken in de kijker. 4 dagen per week werd een half uur besteed aan onder meer:

  • Het boek lezen (op maandag) en het verhaal heel kort herhalen (op dinsdag)
  • Voorspellen waarover het boek gaat
  • Nieuwe woorden verklaren, voorbeelden geven, neerschrijven (en de letters bekijken)
  • Het verhaal uitspelen of tekenen
  • Een mindmap maken met de nieuwe woorden
  • Spelletjes, liedjes, gedichten met de nieuwe woorden (met aandacht voor de betekenis)
  • Een letter introduceren en opzoeken in het verhaal

Een gevarieerd aanbod dus, dat meer is dan zomaar woorden leren, maar ook aandacht schenkt aan verhaalbegrip, drama, muzische taal, letterkennis en klankbewustzijn. Doorheen deze activiteiten kwamen per week 8 nieuwe woorden aan bod.

Uitdagen en feedback geven om te leren

Wat heel effectief bleek, was om af en toe gesprekken te voeren met individuele kleuters waarbij ze zelf de nieuwe woorden mochten uitleggen, en de begeleider hierop inspeelde. Bijvoorbeeld:

De begeleider en de kleuter bladeren samen in een boek dat de kleuter reeds goed kent. De begeleider zoekt bewust de prent die reeds eerder gebruikt werd om het woord ‘beschermen’ uit te leggen. Hij zegt:

“Op deze prent zie je hoe Egel naar huis gaat, en aan Beer zegt hoe hij de kippen moet beschermen. Weet je nog wat beschermen betekent?”

De kleuter legt uit, en er volgt een taalstimulerend gesprekje met spreekruimte en feedback. De begeleider sluit af door zelf het woord te verklaren, en te vragen om het woord te herhalen:

“(Ja, dat klopt.) In het verhaal beschermt Beer de Kuikens door ervoor te zorgen dat ze veilig zijn en dat niemand hen pijn kan doen. Hij beschermt hen tegen wilde dieren door ervoor te zorgen dat ze niet bij de kuikens kunnen. Hij kan de kuikens ook beschermen tegen harde regen, door een plaats te vinden om te schuilen. Zeg me maar na: ‘beschermen’.”

Leestip

Een uitgebreidere bespreking van het proefschrift op kennislink.

Wetenschappelijke referentie

Damhuis, Carmen (2015). A cognitive approach to vocabulary learning in kindergarten. Doctoral Dissertation. Nijmegen, Radboud Universiteit Nijmegen.

Een gedachte over “Hoe pikken kleuters gemakkelijker nieuwe woorden op?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s