Helikopterverhalen cirkelen rond in de klas

Ik heb net een nieuwe muzische techniek ontdekt.

Misschien iets voor jou:

  • als je ‘spel’ belangrijk vindt,
  • als je muzischer wil werken (maar bang bent voor chaos),
  • en als je de vertelkracht van jouw kleuters wil bevorderen.

De techniek van de helikopterverhalen in een notedop:

(1) Individuele kleuters verzinnen verhalen, en dicteren deze aan hun leerkracht terwijl de andere kleuters in de hoeken spelen.

(2) De leerkracht vertelt de verhalen iets later op de dag in de grote kring, en laat ze uitspelen door enkele kleuters terwijl de rest toekijkt.

(3) De leerkracht herhaalt deze routine wekelijks minstens 1x zodat de kleuters op elkaar kunnen voortbouwen, en kunnen groeien in verbeelding en vertelkracht.

Hoe ziet dit er uit in de praktijk?

Een kijkje in de Britse klas van meester Georges

Sophia, deed jij in de poppenhoek alsof je een hondje was? Dat hondje maakt precies veel mee. Als je aan mij vertelt wat er met het hondje gebeurt, dan schrijf ik het neer en dan spelen we het later uit. 

Meester Georges roept Sophia bij zich, en vraagt hoe het verhaal van het hondje gaat. Sophia vertelt, meester Georges noteert haar verhaal in zijn grote verhalenboek. Regelmatig herhaalt hij wat Sophia zegt, voordat hij het neerschrijft. Of stelt hij een extra vraag.

Later op de dag toont meester Georges zijn grote verhalenboek aan de kleuters in de kring. Hij toont hen drie bladzijden, met een verhaal van Sophia, van John en van Jonathan. Dit is het verhaal van Sophia: “Een puppy’tje zag een bloem. Hij rook de bloem, en hij zag een boom. De puppy wandelde helemaal rond de boom tot zijn moeder hem vond.”

Nadat meester Georges het verhaal van Sophia verteld heeft, mag Sophia drie vriendjes kiezen om het verhaal uit te spelen: Sophia speelt zelf de puppy, haar vriendjes spelen de bloem, de boom, de moederhond. Meester Georges vertelt opnieuw en stimuleert hen om het verhaal uit te beelden. De andere kleuters kijken geboeid toe. Sophia straalt.

Sophia’s verhaal cirkelt als een helikopter door de klas. Twee dagen later vraagt Jonathan aan meester Georges of hij ook een verhaal over een hondje mag vertellen. En meester Georges is blij verrast hoe Grace elementen van het verhaal van Sophia opneemt in haar spel.

Meester Georges past de muzische routine van de ‘helikopterverhalen’ al enige tijd toe. Hij merkt dat de kleuters zelfvertrouwen ontwikkelen. Ze leren van elkaar: week na week worden de verhalen langer en complexer. De verhalen komen terug in het fantasiespel van de kleuters.

Zouden we de techniek over de taalgrenzen heen tillen?

Meester Georges baseert zich op het werk van de Amerikaanse kleuteronderwijzeres Vivian Gussin Paley, wiens levenswerk het was om spel, verhaal en drama te bevorderen in de kleuterklas. Zij bedacht de muzische routine, en verspreidde deze via een inspirerend boek in de V.S. en de U.K.

Geen wondermiddel, maar wel heel wat voordelen

De verdedigers van de helikopterverhalen zien een waslijst aan mogelijke voordelen voor de talige, socio-emotionele, muzische ontwikkeling, de ontwikkeling van de zelfsturing en van wereldkennis. Pas werden die mogelijke voordelen wetenschappelijk onderzocht door professor Nicolopoulou en haar team. De resultaten waren gemengd. Na een jaar toonden de kleuters meer inzicht in geschreven taal, en hadden een iets beter verhaalbegrip dan andere kleuters van dezelfde leeftijd. Maar de mondelinge taalontwikkeling was niet beter. Verder vertoonden de kleuters een betere controle van hun eigen impulsen, ze konden beter doen alsof, en ze braken hun spel minder snel af. Deze resultaten waren duidelijker voor kleuterklassen die de techniek intensief gebruikt hadden (minstens 2x per week) en bij kleuters die vaker zelf een verhaal hadden verteld.

Innoveren, dat doe je samen.

Het boek over helikopterverhalen werd ook vertaald naar het Nederlands,  maar…  in Vlaamse kleuterklassen kwam ik het zelf nog niet tegen. Heb ik iets gemist? Wie heeft er al ervaring mee?

Kunnen we hier geen ervaringen rond delen zoals gebeurt bij verteltafels en verteltassen?

  • Voor de kleuteronderwijzers: Heb je zin om dit toe te passen in jouw kleuterklas? Mogen onze studenten dan komen observeren?
  • Voor de tweedejaars: Wie wil hierover volgend jaar een eindwerk maken? Het zou mooi zijn om ervaringen van verschillende studenten samen te leggen, en zo verschillende variaties van de techniek te vergelijken.

Praktijktips

Gussin Paley, Vivian. (1991) En toen was ik de helikopter. Het vertellen van verhalen in de klas. Amsterdam: Prometheus.

– Het expertisecentrum Make Believe Arts, in het bijzonder hun blog over helikopterverhalen

– De gids en de website van ‘Boston Listens’

Wetenschappelijke achtergrond

Nicolopoulou, A., Cortina, K. S., Ilgaz, H., Cates, C. B., & de Sá, A. B. (2015). Using a narrative-and play-based activity to promote low-income preschoolers’ oral language, emergent literacy, and social competence. Early childhood research quarterly, 31, 147-162.

 

6 gedachtes over “Helikopterverhalen cirkelen rond in de klas

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s