Waarom? Daarom. Wetenschappelijk denken voor kleuters in actie. De finale: van ijsblok tot muur.

Vorige keer heb je gedifferentieerd en je activiteit besloten met een cliffhanger. Je liet jouw kleuters niet achter met een held bengelend aan een rafelig touw over het ravijn, maar met een vraag uit de duizend: waar is het water naartoe?

Hoe verwonderlijk het voor velen ook is, het zal niet zo moeilijk zijn de kleuters te laten vaststellen dat water uitzet als het bevriest tot ijs of dat ijs krimpt als het smelt tot water. Met een maatbeker en veel geduld kom je al een heel eind. Maar jij doet er een schep bovenop. Je toont ze een filmpje van een kapotvriezende fles, vertelt over dito waterleidingen en slaat de brug naar de klomp soep die mama of papa misschien ’s morgens wel eens uit de diepvries halen om te laten ontdooien en ’s avonds klaar te maken. Dat is energiezuiniger dan eten ‘s avonds uit de diepvries meteen in de microgolfoven te duwen.

Wellicht wil je meer en toon je nog een ander filmpje dat illustreert hoe metalen uitzetten als het omgekeerde gebeurt, als ze verhit worden. Tijd om nog eens uit te pakken met een klassieke thermometer. Wat een kinderhand op het vloeistofreservoir allemaal vermag.

Als teaser voor later neem je je klasje naar buiten en laat je enkele kleuters een vinger op de dilatatievoeg in de lange gevel van de school leggen en merken dat de school zo gebouwd is dat ze in de felle zon mag opwarmen en uitzetten zonder te barsten. Afspraak over een aantal maanden. Om te bewijzen dat je hen niks wijsmaakt, trek je maar meteen een foto van een krijtje in de voeg.

Van goed onderwijs gesproken

De kleuterklasactiviteit met ijs en water die we de voorbije week op de blog loslieten is losjes geïnspireerd op de Predict – Observe – Explain of P-O-E-aanpak van Tom Russell, een bekende professor die natuurkundigen opleidt tot leerkrachten fysica in Queen’s University, Canada. Maar bij ons weten staat er van hem geen les over smelten beschreven, laat staan een voor de kleuterklas.

Er schuilt een pleidooi in voor het zintuiglijk ervaren in het onderwijs en dat is wellicht voor velen het meest beklijvende aspect van het ervaringsgericht onderwijs. Maar door die herkenning lopen we het gevaar het bijzondere van zijn insteek uit het oog te verliezen. Leraren moeten niet alleen hun kleuters meer tonen. Ze moeten hen ook tot voorspellingen bewegen en uitnodigen om uit te leggen wat ze zien. Ervaring en begrip gaan hand in hand, ook op kleuterniveau.

Hoe? Zo! Hoezo?

Bij de 30-plussers onder ons doet P-O-E misschien nog een belletje rinkelen. Die groep herinnert zich wellicht de wetenschapskwis Hoe? Zo! nog. BV’s bij ons en BN’ers boven ons moesten de uitkomst van een telegenieke proef voorspellen of verklaren. Dat leverde vaak leuke televisie op. Maar het programma met Bart Peeters trapte wel eens in dezelfde fout als leraren die leuk onderwijs verwarren met goed onderwijs. De programmamakers lieten het spectaculaire beeld soms primeren op de aanschouwelijke uitleg. Het is niet omdat we iets opmerkelijks tonen dat we ook aanschouwelijk werken. Willen we dat de kinderen wow zeggen of willen we dat ze gebeten zijn om te weten en snappen wat er juist gebeurt?

Doelgericht onderwijs

Toch nog niet helemaal overtuigd? Neem er dan eens je leerplan wereldoriëntatie bij. Je ziet meteen een lijst passende doelstellingen. We vinden zelfs de Predict-Observe-Explain-redenering terug in de doelen van het leerplan wereldoriëntatie van het katholieke onderwijsnet (VVKBaO). We passen het even toe op ons voorbeeld met de drie ijsdoosjes:

PREDICT

WO 7.21 Kinderen kunnen onder begeleiding natuurkundige verschijnselen onderzoeken en hun zelf geformuleerde voorspellingen toetsen. 7.21.1 Dat houdt in dat ze eenvoudige als-dan relaties kunnen formuleren.

OBSERVE

WO DO 0.9 Kinderen kunnen nauwkeurig waarnemen met al hun zintuigen. 0.9.2 Dat houdt in dat ze gericht observeren in functie van een vraag.

WO DO 0.11 Kinderen kunnen kwalitatief en kwantitatief vergelijken. 0.11.3 Dat houdt in dat ze volume, massa,… kunnen meten met voor hen bekende hulpmiddelen.

WO 7.21 Kinderen kunnen onder begeleiding natuurkundige verschijnselen onderzoeken en hun zelf geformuleerde voorspellingen toetsen. 7.21.3 Dat houdt in dat ze eenvoudige proeven onder begeleiding kunnen uitvoeren in verband met uitzetting, verandering van aggregatietoestand,…

EXPLAIN

WO DO 0.12 Kinderen kunnen uit een aantal vaststellingen zelf conclusies trekken. 0.12.1 Dat houdt in dat ze waarnemingen met elkaar kunnen confronteren en zo tot vaststellingen komen. / 0.12.2 Dat houdt in dat ze vaststellingen kunnen combineren tot een besluit.

Ook in de decretale ontwikkelingsdoelen of leerplannen uit andere onderwijsnetten vind je verwijzingen naar het wetenschappelijk denken bij kleuters. Maar het is logisch dat de erg algemene omschrijvingen de analogie met ons blogtriplet minder sprekend maakt. Veel fantasie heb je nochtans niet nodig, zoals bij OD WO Na 1.2 De kleuters tonen een explorerende en experimenterende aanpak om meer te weten te komen over de natuur.

We hopen alvast dat deze blog een licht werpt op en het pad effent voor een concrete en haalbare invulling voor dergelijke doelen. Waar wacht je nog op om met je kleuters aan de slag te gaan met fascinerend wetenschapsonderwijs? Succes!

 

Extra’s

  • meer lezen over de onderwijskundige aanpak:

Tom Russell pleit voor een lerarenopleiding die het goede voorbeeld geeft. The way I teach is the message, stelt hij. Daarmee komt hij heel dicht bij wat we in ons taalgebied congruent opleiden noemen. Je vindt een inspirerend relaas van een eenjarige opleiding in: Bullock, Shawn M. (2011) Inside teacher education: challenging prior views of teaching and learning. Sense Publishers, Rotterdam Boston. Vooral de manier waarop Russell met stageopdrachten, reflecties en gastcolleges anticipeert op de praktijk- en visieshock later is prikkelend voor lerarenopleiders.

 

Een gedachte over “Waarom? Daarom. Wetenschappelijk denken voor kleuters in actie. De finale: van ijsblok tot muur.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s