Zelf bedacht is best geleerd!

Vlak voor de vakantie vroeg een vriendin van me of ik tijdens de zomermaanden wc-rolletjes, lege botervlootjes, schoendozen en wijnkurken wilde bewaren. Lijkt een raar verzoek, maar het feit dat ze kleuterjuf is verklaart natuurlijk alles. Sindsdien kijk ik regelmatig vol bewondering naar de knutselambities (lees: haar Pinterest) die ze koestert voor schooljaar 2015-16. Muziekinstrumenten, diertjes, ruimteschepen… wat leuk dat ze dat allemaal kan met quasi kosteloos materiaal. Haar kleuters moeten haar dankbaar zijn, ik kan me niet herinneren dat ik ooit zoiets maakte in de kleuterklas.

Een namiddag koffieklets met mijn ouders gaf echter duidelijk aan dat niet m’n juf maar mijn geheugen me in de steek laat.

‘Oh jawel hoor! Mammie, weet je nog? Die eekhoorn uit fotorolletjes? Die heeft bijvoorbeeld jaren op m’n kantoor gestaan.’ ‘Ja, naast die van je zus en broer’, lacht mijn moeder mij en m’n vader toe. ‘Ja, én die van de kinderen van al de collega’s! Het leek op een eekhoornplaag.’ Hilariteit.

Blijkbaar was de eekhoorn zozeer de moeite dat mijn kleuterjuf er vroeg of laat al haar kleuters mee naar huis stuurde. Op mij had hij minder indruk gemaakt. En vraag me vandaag niet hoe ik zo’n ding zou moeten maken! Toch wel jammer want blijkbaar hadden al mijn kleuterjuffen me onnoemelijk veel werkjes laten knutselen, maar echt creatief was ik er niet van geworden.

Heel normaal, blijkt uit recent onderzoek. Een gestuurde activiteit zou zelden tot nooit tijd en ruimte bieden aan kleuters om hun creativiteit, of anders gezegd ‘creatief vermogen’, optimaal te ontwikkelen en stimuleren. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht hebben creatieve processen ook nooit als doel het maken van een ‘mooi kunstwerk.’ (Meijer en Kruijsse 2015). Kunst dient te stimuleren. Het zet aan het denken, net zoals goed onderwijs dat hoort te doen. In de kleuterklas, waar kinderen uiteraard ook nog veel aangeleerd dient te worden, wordt dit wel eens vergeten.

Een kind de mogelijkheid geven om vanuit frustratie en verwondering zelf oplossingen te bedenken (en uit te voeren!) vraagt voor vele juffen en meesters een hele denkswitch. Gelukkig kwamen uit het onderzoek, bijvoorbeeld rond beeldende activiteiten, duidelijke do’s én don’ts naar voren. Vanuit Meijer en Kruijsse (2015):

Tip 1: Stimuleren in plaats van begeleiden, met andere woorden: laat los!

Ook al is een gefrustreerde kleuter niet altijd een pretje, leer hem of haar zich er zelf doorheen te worstelen. Als je meteen begeleidt, ook al is het enkel in het denkproces, wordt het creatief vermogen niet aangesproken.

Tip 2: Ga voor een creatief proces in plaats van een eindproduct!

Het voelt in onze resultaatgerichte maatschappij misschien raar aan, maar wanneer het eindproduct al vaststaat kan er wel ‘iets moois gemaakt worden’ maar krijgt het kind niet de kans om ‘creatieve hersenen’ (Mieras, 2012) op te bouwen.

Tip 3: Bied zelf ook telkens een ‘open einde’ aan.

Geef zowel in materialen als in ‘aanleiding’ keuzes die de fantasie van de kleuters prikkelen. Een spannend verhaal of een gedicht zonder prenten kan aanleiding geven tot een gesprek over hoe de personages eruit zien. Laat de kinderen daarna eens vorm geven aan figuurtjes om het verhaal na te spelen. Moeten er dingen verbonden worden? Leg eens geen lijm maar touw, tape, wol, draad… op tafel. Om kleur aan de werkjes te geven bestaan er ook andere opties dan verf of stiften…

Mijn verzamelwoede heeft deze zomer een hele volle zak materiaal opgeleverd die dit weekend bij mijn vriendin zal belanden, dat is zeker. Welke werkjes eruit zullen voortvloeien? Dankzij ons gesprek van gisteren is dát nog een verrassing!

Verder lezen?

Meijer, J. & Kruijsse, F. (2015). Het is vlammend vuur!. HJK, 1, 24-27.

Weterings, A & Plamper, S. (2012). Begrijpen met je handen: een andere kijk op kind en creativiteit. Amsterdam: Reed Business Education.

Csikszentmihalyi, M. (2004). Creativiteit: over flow, schepping en ontdekking. Amsterdam: Boom.

Een gedachte over “Zelf bedacht is best geleerd!

  1. Beste Edith

    Ik vind dat je helemaal gelijk hebt in jouw blog bericht. In de meeste scholen draait het bij knutselen om het eindproduct en dat vind ik jammer. Ze willen iets moois maken en iedereen moet hetzelfde maken. De kinderen leren hierdoor niets en gaan hierdoor dus ook niet creatiever worden. Het zou beter zijn als je hen gewoon materialen geeft waarmee ze kunnen experimenteren en zo zelf iets in elkaar steken. Niet enkel bij beeldend werken zouden de kleuters meer vrijheid moeten krijgen maar bij het hele klasgebeuren. Ik vind dat er nog heel veel kleuterleidsters zijn die zelf te veel bepalen en niet kijken naar wat de kleuters nodig hebben en graag doen.

    Vriendelijke groeten
    Hanne R.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s