Goed onderwijs: van fabriek naar visie

Scholen zijn geen diplomafabrieken. Als een lerarenteam alle kinderen alle kennis en vaardigheden uit de leerplannen in recordtijd zou aanleren, schiet het tekort. Kinderen aan het eind van de rit met een verdiend diploma bekronen, is slechts een klein deel van de opdracht van een school.

De Nederlandse pedagoog Gert Biesta noemt dat kwalificeren. Maar een school heeft volgens hem twee extra functies. Kinderen moeten op school ook socialiseren, stelt hij, deel worden van de samenleving en erin functioneren. Iemand met een eigen wil en visie worden en zichzelf leren kennen, maakt het rijtje compleet. Kinderen gaan dus naar school om veel te leren, te integreren in de samenleving én die mee te kleuren. Onderwijs is voor Biesta als een statief. Op één poot valt het om.

Hoe bereiken we de massa?

Tot het Biestakamp mag je ook de wereldvermaarde filosofe Martha Nussbaum rekenen. Zoals de titel van haar boek Niet voor de winst laat vermoeden, mag onderwijs niet ten dienste staan van de economie. Het lijkt er op dat brede doelstellingen nastreven de dominante onderwijsvisie is onder filosofen en pedagogen, maar in de samenleving in zijn geheel vertolken ze een tegenstem. Politici, zakenmensen en de stilzwijgende meerderheid van ouders en leerlingen verwachten dat de school kinderen en jongeren nuttige dingen leert die hen aan een job helpen.

Nussbaum biedt concrete oplossingen

Kritiek hebben op een onderwijs dat klaarstoomt voor de arbeidsmarkt is een ding, een alternatief formuleren iets anders. Nussbaum doet beide. Ze zegt A; ze hekelt de dominante onderwijsvisie en –praktijk die de samenleving opgezadeld heeft met jaknikkers, professionals die prima opgeleid waren om zeepbellen te doen ontstaan en uiteenspatten. Maar ze zegt ook B. Met kunst, spel en kritisch denken biedt ze de kiemen van een alternatief en uitvoerbaar onderwijsproject, dat ik verder concretiseer voor het kleuteronderwijs.

Kunst

Volgens Nussbaum helpt kunst ons de werkelijkheid te verkennen en onder de knie te krijgen. Een goed sprookje bijvoorbeeld, is geen zwart-wit verhaal vol personages die het kwaad of goed verpersoonlijken, wij tegenover zij plaatst en alle complexiteit wegneemt. Kleuters leren meer van verhalen over mensen met kleine en grote kanten dan van verhalen over superhelden op een troon en boze heksen op de brandstapel. Alleen door zich in te leven in geloofwaardige figuren die anders zijn dan zij leren ze hoe de wereld in elkaar zit.

Via personages raken kinderen emotioneel verbonden met onbekende werelden. Nu eens leven ze mee met kinderen die opgroeien in een sloppenwijk van Mumbai, dan weer met kinderen die twee mama’s hebben.

Een topjuf weet dat alle muzische talen idee-fixen op losse schroeven zetten. Ze nodigt voortdurend uit anders te kijken en te voelen, voorbij klassieke patronen te springen.

Spel

Kleuters laten ons tijdens hun rollenspel dagelijks zien hoe spel hen naar nieuwe mogelijkheden duwt. Ze weten nog niet hoe ze moeten omgaan met het nieuwe zusje in mama’s buik of met die oudere kinderen van hun stiefpapa die vaak bij hen zullen logeren. In de juiste hoek kunnen ze alvast oefenen zich een houding aan te meten.

Goede leerkrachten voelen ook dat onverwachte spel dat ze niet in de hand hebben aan en stimuleren het.

Leer ze bovenal kritisch denken

De Griekse filosoof Socrates verzette zich al tegen leraren die de hoofden van hun leerlingen vol proberen te gieten met kennis. Onderwijs mag mensen de dingen niet zomaar laten aannemen. Ook kleuters moeten beweringen leren nagaan. Is het wel waar dat zware dingen altijd zinken? Kinderen kwesties vanuit verschillende perspectieven leren te bekijken, zelf te oordelen en kansen te zien om hun complexe wereld mee vorm te geven is de essentie van goed onderwijs. Het is de kerntaak van elke leraar.

Kunst, spel en kritisch denken vormen samen een uitstekende wegwijzer naar een school die kleuters ook socialiseert in een wereld die ruimer is dan hun klassieke leefwereld en hen zoetjesaan uitdaagt iemand te worden die die wereld mee vormgeeft. Geef toe dat een dergelijk pedagogisch project rijker is dan simpelweg kleuters kwalificeren voor de lagere school.

Nussbaum, Martha (2011) Niet voor de winst. Ambo.

Biesta, Gert. (2012) Goed onderwijs en de cultuur van het meten. Boom – Lemma.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s