Redden jouw kleuters (wel) de planeet ?

Parijs … waar het licht uitging … of een lichtpuntje voor de wereld ?

Zondag werd in Parijs een klimaatakkoord gesloten tussen 195 landen om de temperatuurstijging op deze planeet lager te houden dan 2°C. Ik wil geen positie nemen over de inhoud van het akkoord, maar ik stel me de vraag : Kunnen we hier iets mee doen in de kleuterklas ?

Natuurvervreemding

We stellen vast dat kleuters meer en meer vervreemden van de natuur.  De ‘buitenspeeltijd’ wordt korter, grasgroene broeken wekken ergernis, modderschoenen worden een zorg en jassen mogen niet meer nat worden.  Er is nauwelijks aandacht voor overvliegende tortelduiven, getsjirp van mussen in de haag, … en er is bij ouders vooral ergernis over de genadeloze mol in de tuin.  “Joepie, een zoogdier in de tuin?”  Neen hoor, die moet er vooral aan.

Anderzijds zijn vele ouders zich ervan bewust dat kinderen voldoende ‘buiten’ horen.  In de herfst is er immers het verplichte nummer ‘bomen kijken’ met opa en oma tijdens de familieherfstwandeling.  Ook tijdens de vakantie worden er duizenden kilometers ‘gemaakt’ om naar golven te kijken op een strand, een tropische vis te aanschouwen in een vakantieresort of worden voeten gekoeld in een bronnetje op een alpenwei.  En wat stellen we vast?  We hebben er telkens deugd van.

Waarom doen we er dan zo weinig mee tijdens andere dagen van het jaar?  En vooral, hoe kunnen we kleuters meer verbinden met de natuur?  Willen we immers niet meer natuurbewuste kinderen vormen?  Ik hoop alvast van wel, want de wijze waarop kinderen omgaan met de natuur is bepalend voor onze toekomst en die van onze planeet.

 Van vervreemding tot verwondering …

Horen we dan kleuters duizend-en-één weetjes bij te brengen over dieren en planten?  Volgens mij niet.   Moeten we kleuters ingewikkelde systemen uitleggen over ecologische en duurzame ontwikkeling?  Dit kan blijkbaar wel.

Kleuters moeten eerst en vooral de natuur beleven. Dit is de allereerste stap om uit te groeien tot een ecologische wereldburger. Door natuurbeleving groeit er verwondering en bewondering. Dit respect voor planten en dieren is dan weer nodig om interesse te krijgen in de grotere ecosystemen. Uiteindelijk ontwikkelen mensen een meer ecologisch bewuste levensstijl op basis van hun inzicht en hun verbondenheid met de natuur.

 Wat dan wel?  Natuurbeleving!

Wat kan je doen?

  • Maak een voederplank of hang een vetbol in een struik of boom die je kan zien vanuit de klas (tijdens de speeltijd zijn die beestjes immers ribbedebie. Geef ze ongelijk.) Geniet van het komen en gaan van vinken, mezen en roodborstjes. (Vul strooivoer aan als het op is, dan komen de vogels elke dag langs.)
  • Leg een vierkante meter tuin aan : 4 planken, radijzenzaad en wat erwtjes om te planten en je bent vertrokken. Wanneer at jij laatst een verse erwt?
  • Plant een frambozenstruik en je kan oogsten in het voorjaar en najaar.
  • Boek een uitstap naar een natuurpad of organiseer meer buitenactiviteiten dan enkel tijdens de herfst en de lente.
  • Plan een exploratietocht bij voedselproducenten uit de buurt (bv. geitenboerderij, imker, fruitteler) en laat kleuters de weg van plant tot voedsel beleven.
  • Gebruik seizoensgebonden fruit en groenten bij huishoudelijke activiteiten.
  • Er zijn basisscholen met een kippenren waarbij het restafval van de keuken zorgt voor de beste eitjes. Het geld van de verkochte eitjes wordt gebruikt om wat herstellingen uit te voeren aan de omheining en wat kippenvoer aan te kopen.
  • Maak kleine groene plekjes op de speelplaats of toch maar eindelijk de reeds lang geplande wilgenhut op het grasveld.
  • Meer ideeën : http://www.adelaidenow.com.au/news/south-australia/things-your-kids-need-to-do-before-they-turn-12-nature-play-sa-launches-with-aim-to-get-kids-to-lead-active-outdoor-life/story-fni6uo1m-1226837746796

Kortom, doe iets kleins met jouw kleuters, maar met een beetje impact op hun ecologisch bewustzijn.  Jouw bijdrage voor licht in Parijs. Heb je bijkomende ideeën, laat het ons weten en reageer.

Filip Van Keer

 

Bronnen :

http://djapo.be/wat-systeemdenken/

http://www.springzaad.nl

http://www.springzaad.nl/litdocs

http://www.cjt.be/ondersteuning/docs/HW17-Avontuurlijkspelen.pdf

 

9 gedachtes over “Redden jouw kleuters (wel) de planeet ?

  1. Dag Filip, je het overschot van gelijk. Zelf ben ik lector aan de UCLLl en geef het vak wereldoriëntatie.
    Elk jaar stel ik toename vast van de natuurvervreemding, niet alleen bij de kleuters, maar ook bij mijn studenten.
    Ik merk ook hoe groot de nood is in hen van terug verbinding te maken met je roots, tenslotte blijven wij een natuurproduct.
    Natuurvervreemding (een natuurtekortstoornis, Richard Louw praat over: a nature deficit disorder.) leidt ook naar vervreemding van jezelf, jouw innerlijke IK. Hoeveel kinderen hulp van buitenuit nodig hebben , hoeveel zorgleerkrachten worden er niet ingeschakeld, dit terwijl de oplossing in het kind zelf aanwezig is. Zelf vind ik het echt niet meer normaal. Samen met jou pleit ik voor een warme band met de natuur, een groot respect en bewondering voor hetgeen zo broos is, maar ook zo krachtig. Het is aan de mens om met deze natuur als een wonderbaarlijk geschenk om te gaan. Dankjewel Filip!

    Like

    • Teveel hedendaagse studenten in de lerarenopleiding zijn dan ook een kind van hun tijd… en dus vervreemd van natuur. Lerarenopleidingen staan dan ook voor een belangrijke opdracht om deze toekomstige leerkrachten warm te maken zelf de natuur ‘in te duiken’ en daarnaast met hun kleuters natuur ‘te beleven’. Het is dan ook een uitdaging om dit ruim plaats te geven in het curriculum van elke lerarenopleiding.

      Like

  2. Dag Filip,
    Helemaal mee eens!
    Als toekomstig kleuteronderwijzer merkte ik al snel tijdens stages dat kleuters te weinig buiten komen en te weinig in de natuur leven en deze beleven. Behalve de routinematige uitstap naar het bos, waar ze vooral niet in de plassen mogen trappelen, op het pad moeten blijven, de paddenstoelen met rust moeten laten en een zakje of doosje mogen vullen met kastanjes, bolsters en eikels om in de klas waar te nemen is er weinig beleving van de natuur. Ze brengen dan vaak nog meer tijd door in de aanpalende speeltuin.

    Een eigen ervaring. Toen ik een tijdje geleden met de hond ging wandelen wilde mijn zoon van 6 meegaan. Hij steekt zijn hoofd buiten en zegt ‘maar papa, het regent!?’. Ik zeg ‘ja, en dan?’. ‘Dan gaan we toch niet buiten?’. Ik vroeg ‘en waarom niet?’, ‘dan worden we nat’, was het antwoord. ‘Ja, en is dat erg?’ ‘Euhm…’
    De weg naar het park werd een klaagzang. Tot ik met hem begon te dansen in de regen, springen over en trappelen in de plassen, de druppels probeerde te tellen die op ons gezicht vielen, de druppels opvangen die van de bladeren viel enz. Toen we terug thuis kwamen vroeg hij ‘papa, gaan we nog eens?’.

    Er worden heel wat redenen aangehaald, zowel kant ouders als kant leerkrachten om tijd buiten tot een minimum te beperken. Dit terwijl er steeds meer aanwijzingen zijn dat natuurbeleving op heel wat ontwikkelingsdomeinen een positieve, zelfs cruciale invloed heeft.

    Voor de generatie van ouders van vandaag die opgegroeid zijn in een verstedelijkte consumptiemaatschappij, is het waarschijnlijk te laat. Ze hebben geen affiniteit met de natuur meer en kennen er de waarde niet meer van. Misschien is dit wat kort door de bocht want in deze steeds sneller draaiende en haastige maatschappij willen ze ook rust en waar gaan ze die zoeken? Inderdaad, in de natuur. Maar dan wel in aangelegde natuur, vrij van spinnen, pissebedden en andere kriebeldiertjes.
    95% van de kleuteronderwijzers is vrouwelijk. Zonder te stigmatiseren en de uitzondering bevestigt de regel maar in mijn omgeving zijn de meeste dames niet zo happig op al dat klein en snel geweld.
    Uiteraard is de natuur veel meer dan wat kriebeldiertjes.

    Ik heb er daarom voor gekozen mijn bachelor aan dit onderwerp te wijden. Ik wil in mijn schoolomgeving een natuurpad aanleggen dat doorheen de vier seizoenen gaat. Zo komen kleuters op geregelde tijdstippen op dezelfde plaatsen en zien, horen, voelen, proeven ze de verandering van de natuur. Ik ben er van overtuigd dat hun bewustzijn voor en verbondenheid met deze natuur hierdoor zal groeien en ze er ook meer respect voor krijgen en zorg voor zullen dragen.
    De leerkrachten bezorg ik materialen die ze kunnen gebruiken tijdens het natuurpad en als het lukt wil ik er ook graag ouders bij betrekken. Handig om extra begeleiders te hebben maar zo zien ze ook dat hun kind eigenlijk graag in de natuur is, dat het hun kleuter goed doet en dat het helemaal niet moeilijk of gevaarlijk is. Ten slotte ook dat een natte broek, groene knieën, zwarte handen, rode kaken alleen maar wil zeggen dat hun kapoen betrokken en ‘tijdvergetend’ bezig geweest is en in ontwikkeling.

    Ik kan er nog vele letters, woorden en zinnen aan spenderen maar zal het allemaal in mijn bachelor verwerken;-)

    Ronny

    Like

    • Ik denk dat het inderdaad in kleine dingen zit, ook binnen een opvoedingscontext thuis:

      – Genieten om samen de hond uit te laten in de regen of onder een paraplu … best gezellig.
      – Om 7.25u met een zaklampje het konijntje Snuf gaan voederen in de tuin, alvorens naar school te vertrekken ;
      – Op een zomers ‘avondterras’ de vleermuizen opmerken in de tuin, maar ook op een pleintje in de stad ;
      – Parkeren langs de N9 om naar de dubbele (!) regenboog te kijken (‘Goed zot !’, vertelden mijn reisgenoten… maar er wordt nog over gesproken).
      – De aardappeloogst van 2 nonchalant geplante aardappelen versnijden tot frietjes. Héérlijk.
      – Rabarber proeven … kloppen op het keukenraam … en smeken om wat suiker … (is wel al erg lang geleden).
      – Heen-en-weer-vliegende mussen opmerken onder de dakpannen, getsjirp horen. Op zolder gaan zoeken naar het nest … niets vinden … zitten weer ergens in de spouwmuur. Drie dagen later het doodgevallen vogeltje plechtig begraven … Ook dit hoort er bij.
      – Kandidaat zijn om 3 dagen op de hond van vrienden te passen… Om na 1 dag te beslissen vooral nooit nog zo’n beest in huis te halen. Het zijn niet altijd topmomenten.
      – Het klashamster van Meester J als ‘logé’ tijdens de herfstvakantie… en vooral hopen dat er toch niets mee gebeurt.
      – Opnieuw zelf eens appelmoes maken van échte appels … ’t smaakt !

      … allemaal natuurbeleving samen met kinderen en met effect op hun ecobewustzijn. Doen !

      Ronny, ik wens je veel succes met je natuurpad en je bachelorproef !

      Like

  3. Dag Filip,
    Dat de kinderen de toekomst zijn dat weten we al lang, en dat de kinderen producten zijn van de maatschappij waarin ze leven weten we ook al erg lang. Dus, ja, inderdaad, we moeten ook in de kleuterklas werk maken van natuurbeleving. Ik volg je wanneer er gezegd wordt: alle beetjes helpen. Ik ga volmondig akkoord met wat je hierboven schrijft. Vooral wanneer het een gewoonte wordt, een attitude. Wanneer natuurbeleving opgenomen wordt in de dagdagelijkse manier van werken, van denken, van klashouden. Wanneer we de aandacht terug brengen naar buiten. En niet enkel in afgebakende verplichte (jaarlijkse) activiteiten. De herfstuitstap naar het bos, de narcis in de lente, de tuinkers met moederdag,…

    De natuur terug onder de aandacht brengen is één ding die blijvend laten beleven met het oog op bewustwording is nog net ietsje anders. Vanuit mijn ervaring in de kleuterklas zou ik zelfs nog een stukje verder durven gaan. Het wordt voor ons als leerkracht belangrijk dat we daar ook consequent mee om gaan. Een week werken rond vogels voederen in de tuin om dan geen aandacht te besteden aan de dooie vogel die tegen het raam vloog…een gemiste kans. Bramen plukken op weg naar de sportzaal terwijl je nooit aandacht geeft aan de bloesempjes in het voorjaar…jammer. Kippen op school maar nooit zelf de eieren mogen roven? Planten in de klas hebben maar het nooit hebben over de fotosynthese…..ja zelfs kleuters staan daar voor open! Wat een wonder van de natuur! “Ze nemen ‘slechte lucht’ weg om ons opnieuw ‘gezonde lucht’ te geven”. Kinderen genieten van die weetjes!

    Met het oude wijze Afrikaanse spreekwoord in gedachten: ‘geef iemand een vis en hij zal vandaag te eten hebben, maar leer hem vissen en hij zal nooit meer honger hebben’, kunnen we ook wat natuurbeleving betreft nog een stapje verder gaan.

    Vertrek met kleuters vanuit hun eerste impressie en ga zo over tot actie.
    Het lieveheersbeestje dat ze koesteren op hun arm kan de aanzet worden voor een insectenhotel op de speelplaats. De kinderen kunnen zelf materialen aanbrengen om het de diertjes naar hun zin te maken.
    Leer hen hoe ze zelf tot actie kunnen overgaan. Betrek hen in het volledige proces. Hoeveel sterker is een activiteit wanneer kinderen zelf ook de denkoefening over de aanpak kunnen doen. Willen ze een insectenhotel gebouwd met stenen, getimmerd uit hout of opgetrokken uit oude wijnkistjes. Inspiratie is soms maar een muisklik verwijderd, maar kan natuurlijk uitgroeien tot meer! Laat hen zelf hun keuzes maken. Ze zullen des te meer gemotiveerd zijn om hun project tot een goed einde te brengen.

    De pitjes uit hun appels of de kastanje uit hun boterhamdoos opnieuw laten ontkiemen? Al gauw willen ze verder experimenteren met de pitten van hun pruim of het topje van een wortel.

    Het is er, de interesse, de verwondering,…we moeten ze alleen oppakken en daar tijd voor maken.
    Onze focus ligt soms te veel op het zoeken naar activiteiten om onze doelen te bereiken, maar wat een rijkdom aan doelen zit er gewoon in onze omgeving, in de dagdagelijkse ontmoetingen met het leven, met de natuur.
    Wanneer we het hebben over de voederplank: laat hen zelf oplossingen zoeken om de vogels te voederen. Hoe houden we hen uit de klauwen van de katten?

    Hoe kunnen we onze vierkante meter moestuin in elkaar zetten. Het is als K’nex maar dan in het echt… Dat spreekt aan! Spitten, onkruid wieden,…wat wij soms als klusje zien, zien zij als een uitdaging. En … wroeten in de aarde bleek toch therapeutisch?

    Kijk waar de verhalen van de kleuters ons brengen, en ga er in mee. Ook op ecologisch vlak! Het is een kiem, als we die niet blijven voeden, zal hij niet kunnen groeien.

    Bedankt om dit onderwerp in je blogbericht naar voor te brengen!
    Marieke Holvoet – vormingsmedewerker Cego

    Liked by 1 persoon

  4. Bedankt voor jouw constructieve reactie en de vele voorbeelden. Het lijkt me inderdaad belangrijk oog te hebben voor vele kleine zaken die dagdagelijks opvallen in de natuur. Dit vraagt gewoon een alertheid om deze dan te delen met kleuters.

    Like

  5. De kinderen van deze tijd spelen inderdaad te weinig buiten. Hierdoor raken ze minder vertrouwd met de natuur en weten ze er ook minder en minder van. Het is dan als kleuteronderwijzer aangeraden om de natuur terug tot bij de kinderen te brengen, in de klas. Doordat kleuters hier thuis niet erg mee betrokken zijn, is het wel een thema dat erg leeft onder kinderen. Natuurlijk moet het niet maar 1 week rond de natuur gaan. Als je juf moet je de kinderen erop wijzen dat ze ervoor zorg moeten dragen. Buiten de juf, is er niemand die deze taak op zich neemt. Met de kinderen kan je dan ook het hele jaar rond werken aan het recycleren en sorteren van huisvuil, restafval en PMD.

    Like

    • Sil, bedankt voor jouw reactie.
      Ik hoop alvast dat je jouw kleuters wel onderdompelt in natuurbeleving door tal van activiteiten. Zorg dragen kan alleen maar als je hen bewust maakt over o.a. hun eigen afvalproductie en -verwerking. Alvast veel succes !
      Filip

      Like

  6. Ik ben helemaal akkoord met wat je in dit artikel schrijft. Het zit hem in zo’n kleine dingen, de kinderen houden van de natuur, dieren, en alles wat erbij hoort. Alleen zijn ze het soms gewoon even vergeten en dan zijn wij (de kleuteronderwijzers) er om, met de eenvoudige dingen, de kinderen even terug te wijzen op de schoonheid van onze aardbol.
    In deze tijd gaan de kleuters sneller lopen met de IPad, Tablet,… dan dat ze echt eens buiten gaan lopen, spelen, springen,… Het weer is al snel ‘’te slecht’’ voor de meeste ouders en dat vind ik zeer jammer. Ikzelf ben leidster van een Chirogroep, ook daar merk ik een verschil. Als de kinderen, helemaal onder de modder of het gras, terug naar de ouders lopen krijgen we al snel een verontwaardigde blik. Terwijl vroeger, toen ik zelf nog maar net naar de Chiro ging, er standaard een slecht deken in de auto lag waar ik dan plaats op moest nemen, anders moest de auto elke zondag weer gepoetst worden. Oeps!

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s