Eek een spin. Hoe ingaan op de reacties van de kleuters.

Kleuters zijn kleine ontdekkingsreizigers. Maar hoe stuur je de exploratiedrift van zo’n gretige bende Curies & Stanleys? Het hangt er van af. Met dat simpele antwoord zijn al veel complexe vragen stuk geslagen. Ziehier een poging om beter te doen. Een blogbericht als reflectie over de inschatting die jij moet maken, over de pedagogische processen die je vervolgens kan opstarten en maar amper iets over spinnen.

Daar een spin, juf.

Gegil of net het omgekeerde, een krater van stilte met grote ogen errond. Lap, denk je, daar gaat mijn voorbereiding. Je werkt met je kleuters naar een ander doel toe en net nu moet die stomme spin je plan en pad doorkruisen.

Elke leerkracht op elk onderwijsniveau kent het. Voor je het doorgeredeneerd hebt, reageer je. Experts en starters verschillen daar niet in. Ze beslissen even instinctmatig, de experts duiden de situatie alleen anders en hebben een bredere waaier aan mogelijke reacties in huis. Die voorsprong vergroten ze nog verder in het proces. Ze schatten ook verdere reacties van kinderen sneller en beter in en kunnen op meer manieren bijsturen. Maar in essentie kiest iedereen snel of hij er op ingaat of het parkeert.

Eigenlijk verwacht men van een goede kleuteronderwijzer dat hij kan inspelen op situaties. Verwachten dat een ander improviseert terwijl je zelf aan de zijlijn staat, is wel veel makkelijker. Zo kan ik als auteur van dit bericht van een rust genieten bij mijn reflectie die jij niet hebt in de hitte van het klasmoment.

Eek, een spin. Ga er maar op in.

  • Hoe weet jij zo zeker dat het een spin is, Redouanne?
  • Dat weet toch iedereen.
  • Ik ben niet zeker. Hoeveel poten heeft het beestje?
  • Dat kan ik niet zien.
  • Wacht, ik probeer haar op dit blad te laten kruipen en we leggen het op tafel. Of is het een mannetje?
  • Juf, ik heb schrik.
  • Kijk, ik zet er een glazen potje over. Het diertje kan niet bij jou en we kunnen het toch zien.

Deze juf of meester schept geen betekenisvolle leercontext maar grijpt een authentieke situatie aan. Het levensecht didactisch materiaal krijgt ze gewoon op een presenteerblaadje aangeboden, verwondering en betrokkenheid van de kleuters incluis. Vragen borrelen vanzelf op bij de kleuters en bij haarzelf, als tenminste de eek-factor beperkt blijft. Als de emoties te hoog oplopen zal er van exploratie niet veel in huis komen.

Terug naar de vragen. Je moet al flink je best doen om een verkeerde te stellen. Hopelijk komen er verder ook hoe-vragen als Waarom kruipt die spin niet omhoog om te zien of ze er langs boven uit kan? en niet alleen vragen als Hoeveel poten heeft dat beestje? Het is niet verboden om met de kleuters naar antwoorden te zoeken. Wel integendeel. En wat we niet zelf onmiddellijk met onze ogen kunnen uitvlooien kunnen we opzoeken in boeken, op het Internet, in een donker hoekje of later buiten in het bos. Daarmee straalt de juf geen domheid, maar juist intelligentie uit. Ik heb me ook laten vertellen dat spinnen geoliede poten hebben en een ruwe ondergrond nodig hebben om verticaal of ondersteboven te kunnen lopen.

Een eerste reactie kan maar hoeft niet noodzakelijk aanleiding te zijn tot een uitvoerig en gestructureerd doelgericht uitgewerkt aanbod later. Zelfs al blijft het bij een korte vrije verkenning als deze, ze stimuleert er alvast een onderzoekende houding mee bij de kleuters en dat is net zo belangrijk als weten wat een spin is.

Parkeer eens een spin

Er zijn echter situaties waarin leerkrachten reacties van kleuters parkeren. Terecht. Je kan niet overal op ingaan en je kan nog veel minder overal onmiddellijk op reageren. Waar de kinderen op dat moment mee bezig zijn, kan net zo waardevol zijn, dat een onderbreking ervan iedereen zou storen. Als leerkrachten elkaars lessen hospiteren dan stellen ze vaak vast dat hun collega reacties in huis heeft die nooit bij hen zouden opkomen. Sommige daarvan vinden ze geweldig, andere vreemd of soms zelfs -diep vanbinnen- een beetje ongelukkig. Wat voor de één een gemiste kans is, kan voor de ander een besparing van nodeloos tijdverlies zijn. Hoe groter de paniek hoe minder arbitrair het wordt om effectief iets te doen natuurlijk.

Maar hoe parkeer je een spin?

Een gestructureerd aanbod doen is één. Spinnen komen in veel klassen terug. Halloween, heksen en andere herfstthema’s vormen vaak de aanleiding.

Onverwachte krachtige prikkels omarmen als uitdagingen tot hier en nu onderzoekend leren is twee.

Parkeren is drie en dat is nog iets anders dan negeren.

In mijn comfortzone aan de zijlijn durf ik pleiten voor stijlvol parkeren. In plaats van te zeggen dat we later nog wel eens rond spinnen zullen werken, kan de leraar het beter wat concreter maken. Binnenkort zullen we eens uitzoeken hoe ze hun web spannen en of ze elders wel ondersteboven kunnen lopen. Laat het me weten als jullie nog iets willen weten. Geef mij maar die laatste juf.

Misschien kan ze ter plekke het moment preciseren, maar het blijft zo dat ze er niet onmiddellijk echt op ingaat. Voor haar zijn er hier en nu andere prioriteiten. Zij mag dat autonoom beslissen. Daarvoor is ze een professional. En die leren ook. Het kan zijn dat ze vandaag een spin sierlijk parkeert en binnen tien jaar een andere spin met plezier haar lesplan laat doorkruisen. Tegen dan weet ze misschien veel meer over spinnen. Waarschijnlijker is dat ze vertrouwder is met het ad hoc inspelen op onverwachte leersituaties en dat ze zich veiliger voelt om met kleuters een onbekend onderzoekspad op te gaan.

Ik wens het jou en je kleuters ook.

 

Meer lezen

http://www.onderzoekendleren.be (Je moet eerst een logincode vragen om een schat aan informatie en filmpjes te ontdekken.)

met dank aan wero-collega’s Marieke en Steven voor hun kritische lezing.

5 gedachtes over “Eek een spin. Hoe ingaan op de reacties van de kleuters.

  1. Alweer blij met een blog! Het is inderdaad moeilijk te beslissen wanneer wel of niet op iets in te gaan en hoe diep erop in te gaan. Zelf heb het heel moeilijk met het woordje ‘straks’. Dat gebruiken we heel vaak. Maar de kleuters en de kleuteronderwijzer weten vaak dat die straks er niet komt. Ik pleit dus ook voor ‘bewust parkeren’ en zoveel mogelijk proberen preciseren wanneer die straks precies komt.

    Like

  2. Ik ben heel tevreden met het lezen van dit artikel. Zelf vind ik het als kleuterjuf in wording heel moeilijk om zo gepast mogelijk te reageren op onverwachte situaties. Ik betrap me er dan ook vaak op dat ik deze situaties eerder aan de kant schuif dan hierop in te gaan en er met de kleuters over te praten. Uit het artikel leer ik dat het zinvoller is voor de kleuters alsook mezelf om even stil te staan bij deze confrontatie en even een zijweg te nemen van de geplande activiteit om dieper in te gaan op het moment. Het is niet omdat je even afdwaalt van het voorziene spel dat het niet leerrijk kan zijn voor de kleuters. Ik beschouw het als een leerrijk en zinvol tussendoortje!

    Like

  3. Wat ben ik blij met een blog als deze. In mijn stageklas vind ik het ook moeilijk om op een gepaste manier op de kinderen te reageren in onverwachte situaties. Vaak heb ik de neiging om de vraag even aan de kant te schuiven. Dit komt omdat het vaak druk is in de klas en ik de organisatie moet behouden. Dit zal ik verder ontwikkelen naarmate de jaren vorderen. Bij inloopdagen gaat dit beter, dan heb ik meer tijd om impulsen te geven aan de kinderen. Na het lezen van dit artikel besef ik dat het vaak ook anders kan. Ik moet dieper ingaan op wat de kinderen zeggen en soms de geplande activiteit pauzeren. Vaak zijn de kinderen dan meer betrokken bij de activiteit. Zo’n activiteiten zijn zeker ook zinvol en leerrijk voor de kinderen. Bedankt voor het nieuwe perspectief dat u mij heeft gegeven over dit onderwerp.

    Like

  4. Ik ben echt heel blij met een blog als die van kleutergewijs. In mijn kleuterklasje heb ik het vaak moeilijk om te reageren op zulke situaties. Ik weet nooit wat te doen en heb de neiging om de kleuters te negeren of het laten voorbij te gaan en niet op de kleuters ingaan. Dit komt omdat ik nog maar aan mijn eerste jaar zit in de opleiding van kleuteronderwijs en nog niet weet hoe ik hier gepast op moet reageren. Hopelijk zal ik dit na een paar jaren in de opleiding toch onder de knie krijgen zodat het beter gaat. Ik vind het ook moeilijk om op volledige stage dagen met alle kleuters hun situaties bezig te zijn. Tijdens instapdagen gaat het makkelijker omdat je dan veel meer tijd hebt omdat je dan niet heel de dag moet vullen en niet moet bezig zijn met de organisatie van de klas. Ik moet dieper ingaan op wat de kleuters zeggen en soms de geplande activiteit pauzeren. Als je de kleuters dan betrekt of bezig bent met hun situatie of emotie, zijn de kleuters meer betrokken in de activiteiten. Ik ben echt heel blij met deze blog. Zo leer ik meer en kan ik dit verwerken in het klasje.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s