Reflecteren, reflecteren, wie zijn best doet zal het leren! Reflecteren, reflecteren, iedere kleuter kan het leren!

Wat is reflecteren?

Reflecteren is nadenken over ervaringen om eruit te leren. We doen het vaak onbewust. Reflecteren is meer dan evalueren. Bij evalueren geven we een oordeel, vaak alleen aan het resultaat en niet op het proces. Bij reflecteren wordt er gekeken naar het hele proces dat er doorlopen is.

Waarom reflecteren?

Reflecteren is belangrijk voor de ontwikkeling van zelfsturing. Door te reflecteren gaan kinderen nadenken over hun eigen handelen en zo bewust zoeken naar oplossingen voor problemen die ze tegen komen.

We maken voortdurend gebruik van onze zelfsturing bij dagdagelijkse activiteiten (onszelf aankleden, eten klaar maken, autorijden) maar ook bij minder dagdagelijkse activiteiten (een auto kopen, een huis bouwen). Het is belangrijk dat we inzicht hebben in ons eigen handelen en dat van anderen. Daarom is het van belang dat we op bepaalde momenten even stilstaan en de tijd nemen om zo objectief mogelijk naar ons eigen gedrag te kijken. Op deze manier reflecteren we over onze handelingen zonder over te gaan tot impulsieve acties op het moment zelf. Zelfsturing heeft te maken met dit terugkijken op de eigen handelingen, het reflecteren.

Vroeger dacht men dat de hersenen van kleuters onvoldoende rijp waren voor zelfsturing. Maar nu, veel onderzoeken later, blijkt dat men al vanaf de kleuterschool kan werken aan de vaardigheden die nodig zijn voor zelfsturing, de executieve functies. Deze executieve functies ontwikkelen zich vanaf de kleutertijd tot in de late adolescentie, tot ongeveer 23 jaar.

Hoe maak ik reflecteren leuk?

“Een droomdenkstoel met een oplossingenboek.”

Droomstoel

Een “droomdenkstoel” is een stoel in de klas waarop kinderen kunnen gaan zitten om na te denken over een probleem of een ervaringen.  Deze stoel verschilt het best van andere stoelen in de klas en mag geen strafstoel worden. Het is echter de bedoeling dat deze stoel kinderen zelf leert een oplossing te bedenken voor een probleem of na te denken over een ervaring. Het is belangrijk dat jij als leerkracht de stoel introduceert aan de hand van een toneel of verhaal. In het begin hebben kleuters sturing nodig om op deze stoel te gaan zitten, want kleuters komen vaak met hun problemen naar jou en jij lost ze dan snel op voor hen. ‘Juf ik kan dat niet!’, is zeker een bekende zin voor jou als leerkracht. Daarnaast hebben ze in het begin ook jouw hulp nodig om oplossingen te bedenken. Daarom is het leuk om met jouw kleuters hierover een gesprek te hebben en een oplossingenboek te maken, waarin kinderen inspiratie kunnen vinden om hun problemen op te lossen.

Natuurlijk hebben we dit uitgetest, zelfs bij 3-jarigen is de denkstoel zeer haalbaar.
Stel de stoel gedurende 5 weken in de klas en je zal zien dat de kinderen enorm gaan groeien in het gebruik ervan. Enkele voorbeelden na enkele weken: 

  • Een kleuter die zomaar op de stoel ging zitten: “Juf ik ga op de denkstoel zitten om na te denken over het verjaardagsfeest van mijn papa”.
  • Een kleuter die onder begeleiding op de denkstoel werd geplaatst: “Juf ik ga het kindje dat ik heb pijn gedaan een dikke knuffel geven.”
  • Kleuters die ruzie hadden om een speelgoedje en die onder begeleiding op de denkstoel werden geplaatst. “Juf wij gaan het speelgoedje delen en we gaan er samen mee spelen.”, of “Juf wij gaan de zandloper gebruiken en als ze om is mag de andere.”

Natuurlijk verliep het niet zo van in het begin, de kinderen hadden in het begin nog heel veel sturing nodig. Maar hoe meer kansen je ze geeft om zelf tot oplossingen te komen en zelf te leren nadenken over hun problemen hoe sterker ze hierin worden.

“De terugkijktoren”

Terugkijktoren

Een andere speelse manier om terug te kijken op een ervaring is de terugkijktoren. Je hebt hiervoor enkel Jenga-blokken of andere blokken nodig die je in een toren kan zetten en waar kinderen blokken kunnen uit nemen zonder dat de toren omvalt. Op iedere blok kan je een kaart plakken met een terugkijkvraag.  Bijvoorbeeld: 1. Wat vond je het leukste om vandaag in de klas mee te spelen? En waarom? 2. Ga naar een hoek waar je vandaag gespeeld hebt. Vertel hierbij wat je gespeeld hebt. 3. Heb je vandaag met een andere kleuter ruzie gehad? Waarover ging die ruzie? Hoe heb je deze opgelost?

De kleuters mogen om de beurt een vraag trekken uit de toren, die je dan door een kleuter die deze vraag wil beantwoorden laat beantwoorden. Op die manier leren kinderen na te denken over hun ervaringen en deze te verwoorden.

“Het klasdagboek”

Klasdagboek

In het “klasdagboek” kan je dagelijkse of wekelijkse klaservaringen vastleggen. Dit boek kan bestaan uit tekeningen van de kinderen of foto’s waarover de kinderen met elkaar in gesprek kunnen gaan. Je brengt dit boek aan in de boekenhoek of je geeft het een vaste plaats in de klas waar de kleuters het steeds kunnen terugvinden. Op die manier leren kinderen dat ze terug kunnen kijken naar ervaringen. Je kan wekelijks een moment in plannen wanneer kleuters in het boek mogen werken.

In de klas namen de kleuters dit boek regelmatig om in te kijken, ze kwamen graag het boek tonen en vertelden dan wat ze zagen. Op die manier zijn de kinderen zonder dat ze het echt beseffen aan het terugblikken.  Ze vinden het ook gewoon fijn om te kijken naar wie er op de foto’s staat. En soms zie je ze dan ook rondlopen met het boek en tegen elkaar zeggen kijk dat ben jij, jij was toen… op die manier leren kinderen dat je met elkaar kan praten over dingen die gebeurd zijn.

Een kleuter kwam naar me toe en zei: “Juf ik vind dit het leukste boek dat er bestaat.”
Een mooie aanleiding om met kleuters zelf een verhaal te maken van “Het klasdagboek.”

En u?

We hopen dat we u via deze wegen hebben kunnen doen inzien dat reflecteren zeer belangrijk is om kleuters te laten leren. En dat je dit vanaf jongs af aan al kan stimuleren. Maar ook dat reflecteren met een speelse aanpak best leuk kan zijn. In mijn klaspraktijk zal je dan ook steeds hiervan een aanbod terug zien komen. Zeker de “Droomdenkstoel” vond ik een meerwaarde in mijn klas, het stimuleert de kleuters echt om zelfstandiger te worden en problemen zelf op te lossen en aan te pakken.

“Waar een grens is, is een wens om verder te gaan”… (Loesje).

Bronnen:

– Aarssen, J., Van der Bolt, L. et al. (2010). Zelfsturing als basis voor de ontwikkeling van het kind. Sardes speciale editie, 9, 1-37.
– Van de Cruys, M. (z.d.). De denkstoel: Kinderen leren reflecteren over eigen gedrag. Jeugd in school en wereld. 10 (82), 10-12. Van der Heide, W. (2008) Speels reflecteren: zorgbasics. Den Haag: Uitgeverij Lemma.


Blogbericht geschreven door Kaat Geentjens, Jantine Geentjens & Shana Vangenechten, naar aanleiding van hun afstudeerproject. 

 

 

2 gedachtes over “Reflecteren, reflecteren, wie zijn best doet zal het leren! Reflecteren, reflecteren, iedere kleuter kan het leren!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s