Verdriet en verlies verwerken, dat kan je samen doen.

Omgaan met verdriet en verlies, hoe pak je zoiets aan in relatie tot jonge kinderen? En hoe pak je dit aan in de klascontext? In dit bericht tracht ik enkele aanknopingspunten mee te geven, ondanks het feit dat deze thematiek breed vanuit verschillende insteken kan behandeld worden.

 

Wanneer is ‘verandering’ een ‘verlies’ voor kinderen?

Onlangs las ik het boek ‘Ruimte voor verdriet: omgaan met kinderen in verliessituaties’ (Verliefde & Fiddelaers-Jaspers, 2005). Ik leerde in eerste instantie dat een ‘verlies’ voor ieder kind anders is. Een verandering wordt immers pas een verlies wanneer het voor het kind in kwestie betekenis heeft, ertoe doet.

Bijvoorbeeld: het ontploffen van de ballon waarmee de broers Daan en Stijn spelen, is in de beleving van Daan een ramp (hij had deze ballon in de klas van ‘zijn’ juf Ann gekregen). Voor Stijn is het een spijtige zaak, maar ach, er zijn nog ballonnen in de kast te vinden, dus hij gaat op zoek naar een nieuwe.

Ook wanneer het gaat om verlies van een andere, grotere orde zoals ouders die scheiden, een oma of opa die sterft, of een vriendje dat verhuist en van school verandert, heeft dat verlies een unieke betekenis voor ieder individueel kind. Dit gaat gepaard met unieke, individuele gevoelens, gewaarwordingen en gedachten (Verliefde & Fiddelaers-Jaspers, 2005). Net omwille van die unieke betekenis die kinderen geven aan een verlies waarmee ze geconfronteerd worden, is het een uitdaging om er als volwassene mee aan de slag te gaan.

 

Kinderen ondersteunen in het omgaan met verlies: voorwaarden en praktijktips

De auteurs schetsen in het boek enkele contextvoorwaarden die nodig zijn als we kinderen in het omgaan met verlies willen ondersteunen (Verliefde & Fiddelaers-Jaspers, 2005):

Voorwaarde 1:                  Creëer een veilige relatie, een basis van vertrouwen en verbondenheid.

Voorwaarde 2:                  Schep een context waarbinnen open over alles gepraat kan en mag worden.

Voorwaarde 3:                  Laat kinderen in contact komen met verlies; leer hen te verliezen.

 

Voorts las ik in het boek ook enkele praktijktips om kinderen die met verlies geconfronteerd worden te ondersteunen.

1.Laat het kind zelf naar je toekomen. Wees nabij en beschikbaar, en creëer momenten (of plaatsen) waarop het kind uit eigen spontane beweging jouw luisterend oor kan opzoeken. Kinderen kunnen vaak zelf bepalen wanneer ze jou nodig hebben, of net niet.

2.Wanneer het kind je opzoekt, biedt dan troost: geef het kind de gelegenheid om zijn gevoelens te uiten, het verlies samen te beleven, zonder traantjes te vegen of emoties uit de weg te gaan. Geef letterlijk ruimte aan het verlies. Durf ook praten vanuit je eigen kwetsbare positie en vertel ook over je eigen ervaringen met verlies als volwassene. Geef vooral juiste, eerlijke informatie aan kinderen die vragen hebben bij een verlies.

3.Sommige kinderen hebben nood om iets te doen, letterlijk. Symbolische handelingen en rituelen zijn soms nodig opdat kinderen grip krijgen op wat er gebeurd is. Voor sommigen uit zich dat in het spel dat ze spelen, andere tekenen en knutselen om het verlies een plekje te geven, nog andere kinderen maken een soort hoekje of plekje dat ze regelmatig opzoeken.

4.Gebruik maken van creatieve middelen tot slot kan een piste zijn om het omgaan met verlies te ondersteunen, bijvoorbeeld tekenen, schilderen, lezen van gedichten en/of verhalen, knutselen, poppenkast kijken/spelen, muziek beluisteren/maken, enzovoort.

Ook Manu Keirse (2011), emeritus professor aan de Katholieke Universiteit van Leuven en specialist in rouw en verlies, geeft in onderstaand fragment over omgaan met rouwen en verlies praktische sleutels, namelijk: luister, geef eerlijke informatie, geef warmte en genegenheid, en help herinneren in plaats van loslaten.

https://www.youtube.com/watch?v=_SgIjrkIKb4&feature=youtu.be

 

Prentenboeken als hulpmiddel

Prentenboeken kunnen een dankbaar hulpmiddel zijn om het gesprek omtrent verlies en verdriet met kinderen aan te gaan. Mijn aandacht werd dan ook getrokken door een reportage die ik terugvond via het televisieprogramma ‘Koppen’ van maart 2012 over ‘kinderen helpen omgaan met verlies en verdriet’. Manu Keirse geeft in het fragment duiding vanuit zijn ervaring.

http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/videozone/archief/programmas/koppen/2.20295/2.20296/1.1246071

Ook in deze reportage wordt vooral beklemtoond dat openheid en eerlijke communicatie op maat van jonge kinderen belangrijk zijn om aan de slag te gaan met een verlieservaring. Prentenboeken bieden een mooi startpunt om een verlies bespreekbaar te maken. De herkenbaarheid van de gebeurtenissen in het boek zetten voor kinderen de deur op een kier om erover te vertellen, om het verlies samen te beleven. En dat is toch een betere piste dan het wegvegen van de traantjes, en zeggen ‘dat het nu wel voorbij is’ en ‘dat huilen niet langer nodig is’.

 

Kijktip

In onderstaand videofragment wordt mooi in beeld gebracht wat het verschil is tussen ‘empathie’ en ‘medelijden’ door Brené Brown (2013). Aan het eerste heeft een kind dat rouwt om een verlies nood; aan het tweede heeft het kind eigenlijk weinig behoefte.

https://www.youtube.com/watch?v=7Mz3vGT9oPY

 

Leestips

Keirse, M. (2009). Kinderen helpen bij verlies. Een boek voor al wie van kinderen houdt. Tielt: Lannoo.

Verliefde, E. & Fiddelaers-Jaspers, R. (2005). Ruimte voor verdriet: omgaan met kinderen in verliessituaties. Leuven: Acco.

 

Bronnen

Brown, B. (2013). Empathie of medelijden? Videofragment. Opgevraagd op 13 september, 2016, via https://www.youtube.com/watch?v=7Mz3vGT9oPY

De redactie (2012). Kinderen helpen omgaan met verlies en verdriet. Videofragment Koppen, maart, 2012. Opgevraagd op 2 september, 2016, via http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/videozone/archief/programmas/koppen/2.20295/2.20296/1.1246071

Keirse, M. (2011). Omgaan met mensen in rouw. Videofragment. Opgevraagd op 13 september, 2016, via https://www.youtube.com/watch?v=_SgIjrkIKb4&feature=youtu.be

Verliefde, E. & Fiddelaers-Jaspers, R. (2005). Ruimte voor verdriet: omgaan met kinderen in verliessituaties. Leuven: Acco.

 

 

 

Een gedachte over “Verdriet en verlies verwerken, dat kan je samen doen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s