Verborgen boodschappen met een grote impact voor kleine en grote kleuters

Niet zomaar een anekdote

Terwijl hij naar het toiletje achter in de derde kleuterklas loopt, voelt Greg dat hij eigenlijk al te laat is. Shit! … Gelukkig belandt het grootste deel nog in de WC, liggen de schone broekjes binnen handbereik en weet hij hoe hij zichzelf kan afvegen. En als het echt moeilijk is, dan zijn er nog de natte doekjes die mama aan de juf bezorgde. Die staan voor hem op het kleine kastje. De vuile broek gaat in de zak. Straks stopt hij die samen met mama in de wasmachine. Nu nog zijn handen wassen, afdrogen, en dan terug de klas in. Even langs juf Marte: “Ik moet straks de zak meenemen.” “Fijn dat jij dat al even zelf hebt opgelost”, zegt die. Hij is dan ook al groot. “Heb je je handen gewassen?” “Hmm”, knikt hij. “Ga dan maar verder bouwen.” En weg is hij, om verder te werken aan de burcht die de ridders zal beschutten voor een achtergebleven dinosaurus uit een vorig thema.

Zo gauw Marte handen vrij kan maken, loopt ze even het toiletje binnen. Kijken of alles in orde is voor de volgende kleuter. Gelukkig wel.

Onuitgesproken boodschappen

Belangrijke gewoontes en overtuigingen die kinderen meenemen van school komen niet alleen van de liedjes de we er rond zingen, de verhalen die we er over vertellen, de lessen die we geven. Ze komen vooral van wie wíj zijn en van de onuitgesproken boodschappen die we overbrengen in alles wat we met een zekere regelmaat doen. Het begrip en de discretie die Marte toont, geven aan dat ze respect heeft voor wie de kleuters zijn, als totale persoon, dat ze vertrouwt in hun kunnen en in hun wil om mee verantwoordelijkheid op te nemen binnen de klas. Ze dragen bij tot wat we een positief en warm klasklimaat noemen, waar kinderen zich voldoende veilig voelen om zich te wagen aan nieuwe leerervaringen.

Hoe we tussen de bedrijven door met kleuters omgaan, in welke ruimtes we hen laten spelen, eten en plassen, vertelt meer over hoe we hen zien en wat we van hen verwachten dan we vaak beseffen. Als we ons zelf niet bewust zijn van de boodschappen die we geven en het leereffect daarvan spreken we van een verborgen leerplan. Kleine dingen die we wel of niet doen, communiceren naar kinderen belangrijke boodschappen over wat wel en niet hoort, verwacht wordt, waardevol is.

Als het verhaal van Greg zich een aantal keren herhaalt, leert Greg daaruit dat

  • hij mag zijn wie hij is, ook al loopt nog niet alles perfect;
  • hij mee verantwoordelijk is voor het schoonmaken van wat hij vuilmaakte;
  • de juf hem waardeert in zijn pogingen om die verantwoordelijkheid op te pakken.

Op termijn zal dat wellicht bijdragen tot meer zelfzekerheid en vertrouwen in anderen.

Soms loopt het anders. Omdat we als zorgverstrekkers voor kleuters zulke belangrijke referentiefiguren zijn, zeggen een zucht, rollende ogen die wegkijken, een geïrriteerde intonatie in onze stem, een opgetrokken wenkbrauw, … vaak meer dan we beseffen: “Dit is lastig. Jij bent een probleem.”

De inrichting van de toiletruimtes

Die onuitgesproken boodschappen lopen ook door in de manier waarop we zindelijkheid op school vorm geven in de inrichting van toiletruimtes.

Bij de tijdelijke verhuis van de jongste kleuters naar het parochiehuis vraagt meester Kris om twee toiletten voor de kleintjes te reserveren. Zijn redenering: deze kleuters moeten zich veilig voelen als ze oefenen op zindelijk zijn. Kris brengt twee opstapjes mee die zorgen dat de kleuters zonder problemen op de grotere toiletten kunnen zitten. Op de muren komen tekeningen van kleuters op het potje, en een peuterstappenplan. De nieuwe inrichting brengt hij samen met de peuters in orde. Deze twee toiletten zijn nu ‘van hen’, en de meeste peuters maken er zonder veel problemen gebruik van.

We hoeven kleutertoiletjes niet te voorzien van tijdschriften en grappige quotes om kleuters uit te nodigen plaats te nemen en lang genoeg te blijven zitten zodat alles in de pot belandt. Toiletjes waar licht is, die fris ruiken, waar je als kleuter een beetje privacy hebt, zullen echter meer uitnodigen tot zindelijkheid op school dan wanneer je je als kleuter letterlijk moet blootgeven in een omgeving die onfris ruikt, waar het eerder donker is en waar iedereen zomaar kan binnenlopen. Maken we van toiletmomenten voor kleuters iets akeligs, waar kleuters liefst zo lang mogelijk mee wachten en zo snel mogelijk mee rond willen zijn? Of leren onze kleuters deze momenten kennen als een veilig en vanzelfsprekend gebeuren van zorg voor zichzelf?

De grootste boodschappen in ons werk met kleuters zijn: wie wij zijn in onze omgang met hen en in de omgeving die we met hen en voor hen creëren.

Welke boodschappen geef jij?

 

Hilde Stroobants, UCLL

Opmerking:

Ongelukjes bij oudere kleuters kunnen verschillende oorzaken hebben: zowel medische problemen, psychologische factoren als ‘ik ben zo druk en intensief aan het werken of spelen dat ik helemaal vergeet te gaan’. Wat ook de oorzaak is: het is in géén van die gevallen een goed idee om de stress rond toiletmomenten en ongelukjes verder op te drijven door strafsystemen of door de kleuter voor schut te zetten.

Inspiratie over omgaan met ongelukjes bij kleuters:

Inspiratie over het verborgen leerplan uit:

  • Barrett, P., Davies, F., Zhang, Y. & Barrett, L. (2015) The impact of classroom design on pupils’ learning: Final results of a holistic, multi-level analysis. In Building and Environment Vol. 89, nr. 118-133.
  • Gatto, J.T. (2005) Dumbing us Down: the Hidden Curriculum of Compulsory Schooling. Gabriola Island, New Society Publishers.

Een gedachte over “Verborgen boodschappen met een grote impact voor kleine en grote kleuters

  1. Dit is op Blogcollectief Onderzoek Onderwijs herblogden reageerde:
    Dit stuk op de Vlaamse groepsblog Kleutergewijs laat mooi zien wat socialisatie en subjectificatie/persoonsvorming voor de onderwijspraktijk inhouden. Deze twee begrippen die Gert Biesta heeft geïntroduceerd (zie: Het Prachtige Risico van Onderwijs) worden nogal eens misverstaan. Zie de discussie over het ‘vaardig, waardig en aardig’ naar aanleiding van het advies Ons Onderwijs 2032.
    Dit verhaal laat duidelijk zien hoe een duidelijke pedagogische basishouding een kind kan helpen haar plaats in de wereld te vinden.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s