Pump up the brain

“Brain gym helpt het bloed in mijn hersenen te pompen!” Guitig en geïnspireerd verklaart het meisje waarom zij van bewegen slimmer wordt. Ze heeft net een sessie Brain gym® achter de rug, een commercieel bewegingsprogramma dat bestaat uit 26 bewegingsoefeningen ter bevordering van de samenwerking tussen verschillende hersengebieden. “Ik hou van deze oefeningen, want het helpt je om je linker- en rechterhersenhelft samen te laten werken.” Elke keer als ik dit filmpje zie op youtube, kijk ik verbaasd hoe kinderen deze pseudowetenschap slikken als zoete koek. Nu ja, verbaasd, niet moeilijk als de leraar overtuigd is van de werkzaamheid van het programma, die heeft zich er immers in bijgeschoold.

Een wondermiddel?

Ooit al gehoord van het programma Brain Gym® in je klas? Het bewegingsprogramma wordt toegepast op verschillende scholen in Vlaanderen. Het programma beweert ideaal te zijn voor ieder die enigszins te maken heeft met moeilijkheden zoals concentratie, lezen, schrijven, memoriseren, coördinatie, organisatie, zich aanpassen aan veranderde situaties, examens afleggen, enz. Als een bewegingsprogramma met enkele simpele bewegingen zoveel onderwijsproblemen kan aanpakken, hoeft het niet te verbazen dat dit populair is in de onderwijswereld.

Of toch NIET…

Maar er schort iets. Hoewel Brain Gym® beweert te zijn gebaseerd op hersenonderzoek, maakt het programma eigenlijk enkel gebruik van metaforen die een te snel doorgedreven verband leggen met hersenfunctie. De drie principes waarop het programma zich beroept, zijn eigenlijk al geruime tijd door wetenschappelijk onderzoek afgewezen: hersendominantie of het feit dat onze twee hersenhelften teveel gescheiden zijn en meer zouden moeten samenwerken, neural repatterning of het herleggen van de zenuwbanen in de hersenen door coördinatie-oefeningen en het feit dat je perceptueel-motorische training absoluut nodig is om beter te leren (Hyatt, 2007; Stephenson, 2009; Spaulding et al., 2010; Tijtgat, 2015). Dat we meer water moeten drinken om onze hersenen voldoende te bevochtigen is nog zo een neurofabeltje dat toch goed binnenkomt in het onderwijs.

Baat het niet… soms schaadt het WEL!

In de meest voorzichtige benadering kan je zeggen dat bepaalde Brain Gym® bewegingen op zich nuttig kunnen zijn op school, maar het blijft zaak goed te beseffen wat dit programma wel of niet teweeg brengt (en zeker niet te denken dat kleuters hierdoor een betere hersenfunctie ontwikkelen…). Het nut van deze bewegingstussendoortjes ligt waarschijnlijk eerder bij ontspanning en gezondheid dan bij beter cognitieve ontwikkeling door de bewegingen op zich. Zo is het goed mogelijk dat bewegingstussendoortjes de eentonigheid van lessen doorbreken en dat dit dan het leren ten goede komt, maar dat hoeft nog niet te betekenen dat kinderen daarom specifieke en soms ongewone Brain Gym® oefeningen moeten doen. Het programma helpt in dezelfde zin misschien om stress te vermijden in de lijn van ademhalingsoefeningen en yoga, maar je wordt er op zich niet slimmer van en kinderen laten geloven dat ze er slimmer van worden is helemaal uit den boze. Bewegingstussendoortjes worden best gepromoot en men moet blijven inzetten op meer bewegen in en buiten de klas, want er is wel degelijk een link tussen bewegen en leren. Recent neurowetenschappelijk onderzoek toont immers aan dat zeker langdurige en herhaalde fysieke inspanning kan leiden tot een verbeterde hersenfunctie (zie Collard et al. 2014 voor een Nederlandstalig overzicht), maar de resultaten zijn nooit zo spectaculair als beweerd wordt in commerciële bewegingsprogramma’s en eigenlijk is nog weinig geweten over wat de ideale duur, intensiteit en frequentie is van bewegingsoefeningen om een optimaal effect te hebben op onze hersenwerking.

TAKE HOME MESSAGE

Op zich is er niet al te veel aan de hand bij het doen van een aantal Brain Gym® oefeningetjes, ze zorgen voor een aangename verstrooiing, maar het is jammer dat deze vormen van pseudowetenschap opduiken in ons hedendaags onderwijs en we moeten ervoor waken dat kinderen (en leerkrachten) achteraf niet gaan denken dat ons brein werkt als twee kwabben die noodzakelijk met elkaar verbonden moeten worden om goed te werken.

En wat denk jij? Kan het kwaad dat je kleuters denken dat onze hersenen beter moeten in verbinding staan? Mogen we brain gym gebruiken als we weten dat de achterliggende principes hebben afgedaan?

Meer lezen

  • Tijtgat, P. (2015). Leg je rechterhersenhelft over je linkerhersenhelft en beweeg en beweeg en beweeg…. Tijdschrift voor Lichamelijke Opvoeding, 247 (3), 13-15.
  • Tijtgat, P. (2015). Pump up the brain!. Eos Magazine (10), 117-117.
  • Collard, D., Boutkan, S., Grimberg, L., Lucassen, J., & Breedveld, K. (2014). Effecten van sport en bewegen op de basisschool. Voorstudie naar de relatie tussen sport en bewegen op school en schoolprestaties. Utrecht: Mulier Instituut
  • Hyatt, K. J. (2007). Brain Gym® Building Stronger Brains or Wishful Thinking? Remedial and special education28(2), 117-124.
  • Spaulding, L. S., Mostert, M. P., & Beam, A. P. (2010). Is Brain Gym® an effective educational intervention? Exceptionality18(1), 18-30.
  • Stephenson, J. (2009). Best practice? Advice provided to teachers about the use of Brain Gym® in Australian schools. Australian Journal of Education,53(2), 109-124.

Meer zien

  • Bekijk hier hoe de BBC brandhout maakt van het programma Brain gym (in het Engels)

6 gedachtes over “Pump up the brain

  1. Ik ben het volledig met je eens! Leuke oefeningen, maar de manier waarop ze het verkopen.. Mensen die geen wetenschappelijke achtergrond hebben genoten, zien hier inderdaad vaak een oplossing in.. Men mag zich niet vastpinnen op deze reeks oefeningen zoals men ook kritisch moet staan tegenover deze nieuwe ‘allesbelovende’ methoden.

    Like

  2. Beste Pieter
    Graag had ik wat meer gelezen over dit onderwerp. Maar ik heb sinds dit jaar geen toegang meer in de universiteitsbibliotheken. Zou het mogelijk zijn de artikels door te geven via mail? Ik ben vooral geïnteresseerd in uw werk in EOS en tijdschrift voor lichamelijke opvoeding.

    Alvast bedankt.
    Lucie Van Mierlo

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s