Maak kleuters geen blaasjes wijs

De mens is een raar beestje. De leraar ook. 94% van ons denkt dat hij beter lesgeeft dan anderen. We zijn niet alleen. Nagenoeg alle chauffeurs leven in de overtuiging dat ze beter aan een stuur kunnen draaien en gas geven dan hun soortgenoten. Als je denkt dat het vooral de mannen zijn, weet dan dat er ongetwijfeld ook heel wat vrouwen zijn bij het kwart van de bevolking dat denkt tot de 1% meest sociaal vaardigen te behoren. Maarten Boudry, auteur van het schitterende boek Illusies voor gevorderden, stelt dat we nog met heel wat andere illusies leven en dat het een probleem is. We maken onszelf zelfs wijs dat mensen illusies nodig hebben om gelukkig te zijn, maar we vergissen ons danig. Dit bericht voegt niets toe aan zijn prachtig geschreven boek. Het filtert er alleen stukjes uit die in mijn ogen de meest relevante zijn voor kleuteronderwijzers. Weet dat ik hiermee ontzettend veel onbesproken laat, bijvoorbeeld over de gevaren van godsdienst.

 

Illusies geven ons zelfvertrouwen en maken ons ondernemend

Zelfs veel wetenschappers denken dat sommige illusies goed zijn voor ons. Want kijk, het zijn juist de mensen die kampen met een depressie die het meest realistische zelfbeeld hebben. Ze lijden eraan. Trouwens, als mensen niet overdreven veel zelfvertrouwen zouden hebben, ze zouden niets meer durven ondernemen en dus ook nooit vooruitkomen, luidt die klok.

 

Waarheidzoekers die de leugen verkiezen

Vreemd toch dat een groep die zich beroepsmatig bezighoudt met het onderzoeken en beschrijven van de werkelijkheid geen graten ziet in het in stand houden van een verkeerd begrip ervan. Beeld je in dat een diëtist geen probleem zou maken van slechte voeding, dat een muzikant zich niet zou storen aan valse noten, en dat een leerkracht zomaar over gemiste leerkansen zou stappen. De essentie van je job en de centrale waarde erin vind je belangrijk, punt.

Er zijn nog problemen met psychologische of filosofische pleidooien voor onwetendheid. Laat ons bij enkele stilstaan en kijken of we er ook gevolgen moeten uit trekken voor ons werk met kleuters.

 

Anderen illusies voorhouden is paternalistisch

Ik wil niet dat de dokter achterhoudt dat ik ongeneeslijk ziek ben. Ik heb het recht het te weten. Ik zou het grof vinden dat zij het achterhoudt om me te sparen. Op grond waarvan meent ze dat zij de waarheid aankan en ik niet, terwijl ik er moet mee leven? Of hoe respectloos zou ik zijn voor een vriend als ik hem niet vertel dat zijn partner hem bedriegt, terwijl ik het weet? Meen ik echt dat het voor hem beter is in de illusie te leven dat zijn partner van hem houdt terwijl dat niet zo is? Als ik dat toch zou menen, respecteer ik mijn vriend niet. Dan laat ik uitschijnen dat authentieke liefde niet hoeft voor hem, terwijl ik er voor mezelf wel op reken.

Stel nu dat mijn vriend geen volwassen man is, maar een kleuter in mijn klas en dat het niet om de liefde van zijn leven gaat, maar om de grote en exclusieve vriendschap die hij meent te genieten van een populair kind in de klas, dat hem eigenlijk manipuleert? Laat ik dat passeren? En vooral, waarom zou ik dat doen?

 

Illusies blazen ons op tot we ontploffen

Als Dumbo denkt dat hij kan vliegen kan hij het, tenminste als hij zijn pluim vasthoudt. Bij mij lukt dat niet. Dat wel denken is zelfmoord. Zelfvertrouwen kan ertoe leiden dat ik iets realiseer waar ik mezelf eerst niet toe in staat achtte, maar kan me ook hard en onnodig op mijn bek doen gaan. In het eerste geval is het geen illusie. Het zit echt in mij. Mijn geloof beïnvloedt de werkelijkheid, want mijn mogelijkheden nemen toe als ik in mezelf geloof. Maar, geloof is geen garantie op succes. De sportman die overtuigd is dat hij zal winnen, kan jammerlijk verliezen. Zelfvertrouwen is goed tot op zekere hoogte. Plus est en vous, mais trop is teveel. De grens kennen tussen wat kan en waar dromen zelf vervullend kunnen werken en waar ze ontaarden in nachtmerries is van groot belang.

Zelfoverschatting is de kortste weg naar frustratie en collectief kan het volkeren in een jarenlange bloedige oorlog storten, leert de geschiedenis ons. We denken te veel dat de hoogste ambitie vaak tot succes leidt, al was het maar omdat de media ons helpen de verhalen van de winnaars te herinneren. Al de roekelozen en anderen die falen en in stilte hun wonden likken, vergeten we.

Wat met de kleuters?

Ja, we moeten hen aanmoedigen hun talenten te verkennen en verdiepen en hun grenzen te verleggen in zaken die niet vanzelf gaan. Maar we moeten hen en hun ouders niet wijsmaken dat ze bijzonder zijn als ze dat niet zijn. Kinderen die te vaak horen dat ze enig mooi kunnen zingen of buitengewoon vroeg kunnen lezen, terwijl dat niet zo is, lopen minstens drie gevaren.

Het eerste werkt Maarten Boudry mooi uit. Met Illusies blazen volwassenen nodeloos het ego van kinderen op wat de knal na de prik des te luider en pijnlijker maakt. Ten tweede duwen ze hen in een fixed mindset van de getalenteerde. OK, hij of zij heeft misschien veel aanleg, maar daar begint het pas. Het is een potentieel dat met hard werken tot succes kan leiden. Ten slotte maken ze zichzelf ongeloofwaardig als bron van feedback. Degene die alles geweldig vindt, wordt uiteindelijk door niemand geloofd. Hij wordt een vleier, maar op de lange duur wordt die door niemand vertrouwd.

En wat met de Sint?

De Sint, kan die illusie wel? En waarom dan het verhaal van Santa Claus, de Kerstman, niet? Welke fantasie hebben kinderen nodig en welke niet? Bij mijn weten zijn er nog geen drama’s gevolgd toen kinderen doorkregen wie die ene of de andere goede baardman eigenlijk waren. Hebben ze dan wel eerst de illusie nodig als ze toch meteen in de waarheid kunnen leven?

saint-nicholas-542926_960_720kerstman

 

Boudry, M. (2015) Illusies voor gevorderden. Uitgeverij Polis. Kalmthout.

Een gedachte over “Maak kleuters geen blaasjes wijs

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s