Wie stout is zal leren.

Solomon heeft de hele kamer vol billetjeszalf gesmeerd  en trots leidt hij papa rond om zijn werk te laten zien. Jeez! Zijn glunderende ogen spreken boekdelen over hoe hij heeft genoten van het spel met de nieuwe ‘vingerverf’. Papa’s ontsteltenis daarentegen klinkt door in: “Jezus Christus Solomon, wat heb je nu gedaan?!” Alles, maar dan ook alles, hangt vol billetjeszalf, plakkerig, vet en zó moeilijk weg te poetsen. Je kan het fragment bekijken via https://youtu.be/eIOY25EYjrI

Mijn studenten kijken met vertedering, en ook een beetje leedvermaak, naar de interactie tussen papa en Solomon. Ze vergeten even om aandacht te geven aan de opdracht die ik hen gaf: de MISC-interactiekwaliteiten benoemen die de papa in dit filmpje uit de kast haalt om Solomon ervan bewust te maken dat zoiets niet kan.

De ontwikkelingstaak van peuters en kleuters

In de klassikale bespreking die volgt, hoor ik mezelf met overtuiging zeggen: “Deze peuter doet zijn werk. Hij doet wat hij moet doen om te kunnen ontwikkelen. Hij verkent zijn omgeving met al zijn zintuigen; hij exploreert de nieuwe materialen die hij tegenkomt op zijn weg. Wat we stout noemen in het gedrag van peuters en kleuters is vaak een uiting van een gezonde exploratiedrang.”

In een etymologisch woordenboek levert STOUT de volgende oude betekenissen op: dapper, stoutmoedig, vrijmoedig, statig, moedig, trots en ook op de meer recente betekenis: ondeugend. Onze stoutste verwachtingen mikken hoger dan wat in eerste instantie te verwachten lijkt, en iemand die zijn stoute schoenen aantrekt, overwint zijn aanvankelijke angst of onzekerheid en neemt het risico. ‘Stout’ is dus in zijn oorsprong sterk verbonden met verkennen, exploreren, uitproberen, risico nemen en, daardoor, ook met de essentie van leren: gebruiken wat je nu al kan om verder te denken dan je tot nu hebt gedacht. En daarvoor … moet je grenzen overschrijden.

Essentiële denkschema’s met een ‘stout’ labeltje

Wat kunnen we ontdekken in het grensoverschrijdende gedrag van kleuters als we verder kijken dan het ‘stoute’ labeltje. Welk leer-activiteit kunnen we herkennen als we op zoek gaan naar wat Mehrian probeert te verkennen en oefenen als ze voortdurend de ballen uit het ballenbad gooit, liefst zo ver mogelijk? En waarom blijft Nadia met een lege buggy door de hele klas wandelen, van de ene hoek naar de andere? Ze lijkt niet te spelen; vlindert ze? Of zit er wat anders achter? En is dat dan leren? Is Kirsten ook aan het leren als ze ondersteboven op de bank gaat hangen in de kring, ook al heb je haar al honderd keer gevraagd om dat niet te doen?

Featherstone, Louis (2013) en Nutbrown (2011) vertellen me in hun werk over schema’s in het denken van jonge kinderen dat elk van die gedragingen kan wijzen op een kleuter die aan het oefenen is op een schema dat hem helpt meer greep te krijgen op de wereld. Kinderen leren hun wereld kennen in schema’s en die schema’s vormen ze door te exploreren en experimenteren met dingen die ze opmerken. Mehrian gooit ballen en andere voorwerpen, zachtjes, harder. Ze varieert daarbij met kracht en reikwijdte en bouwt zo aan een trajectschema dat haar zal helpen om horizontale, verticale en afbuigende banen te zien, voorspellen en gebruiken. Nadia werkt misschien op een transportschema waar het dragen en verrijden van materialen centraal staan. Dingen worden getransporteerd zonder dat daar een aanwijsbare reden voor is. Pas later gebeurt het transport met het oog op andere doelen. Voorlopig is transporteren voldoende voor Nadia. Kleuters die oefenen op hun transportschema helpen gelukkig ook graag opruimen, als je het transportverhaal eraan vasthangt. “Breng jij die blokken met de kar terug naar de blokkenbak?” En Kirsten? Die is misschien volop aan het leren hoe de wereld eruit ziet als je vanuit een ander perspectief kijkt.

Van ‘stout ontdekken’ weer ‘lekker leren’ maken is het werk van de kleuteronderwijzer

Als we weten dat herhaald grensoverschrijdend gedrag van kleuters kan wijzen op een drang tot ontdekkend leren, dan kunnen we in ons denken ruimte maken om die spontane leermomenten te gebruiken en ze te vertalen naar activiteiten die exploratiekansen open houden zonder dat het storend is voor de klaswerking of de sociale contacten binnen de klas. Mehrian kan met een ballenvanger aan de slag of samen met andere kleuters proberen om ballen, cilinders en andere voorwerpen zover mogelijk te rollen en te gooien. Ze kan tekenen hoe ver de bal rolt of vliegt. Kirsten kan aan de slag in de bewegingshoek en vanuit verschillende houdingen kijken wat ze allemaal kan zien, ze mag ook aan de slag met de periscoop die nog in een kast lag, met spiegels, kijkgaatjes, verrekijkers, plexiglas bouwplaten die boven de lege ruimte tussen twee tafels gelegd worden, een Ipad of camera in haar kleuterhandjes wordt een instrument om die perspectieven vast te leggen en met anderen te bespreken …

Door de tijd te nemen om te observeren en in te spelen op de schema’s die kleuters spontaan construeren, trekken we het ontdekken van deze kleuters verder open en verdiepen we hun ervaringen. Hun denkschema’s worden er sterker en meer genuanceerd door en dat maakt hun greep op de wereld weer wat sterker. En wij worden op onze beurt weer wat beter in het ondersteunen en stimuleren van ontwikkeling.

Gastblogger: Hilde Stroobants (Lector UCLL Lerarenopleiding Bachelor in Kleuteronderwijs)

 

Bronnen

Featherstone, S. & Louis, S. (2013) Understanding Schemas in Young Children. Again! Again! London, Bloomsbury Publishing.

Nutbrown, C. (2011) Threads of Thinking. Schema’s and Young Children’s Learning. 4th Edition. London, Sage.

 

Leestips voor wie vooral geïnteresseerd is in die interactiekwaliteiten waar we het videofragment voor gebruikten:

Over MISC-interactiekwaliteiten bij kleuters vind je info bij:

Janssens, A. (2009) MISC: Mediërende tussenkomst bij baby’s, peuters en kleuters. Basistekst MISC 2009.

Algoet, M. (2016) Maximaal Megataal. Een boek vol tips voor meer taal, meer denken en meer onderwijstijd in de tweede en derde kleuterklas. Antwerpen, Garant. In dit boek vind je diezelfde MISC interactiekwaliteiten vertaald naar de ‘taal-denkhand’.

3 gedachtes over “Wie stout is zal leren.

  1. Schitterend hoe geduldig de papa in dit filmpje dit gebeuren benadert en zijn zoon rustig laat inzien wat dit met het gevoel van zijn papa doet.
    Scherpe analyse van wat volwassenen benoemen als ‘stout zijn’.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s