Eerst denken, dan pas doen: het bevorderen van reactie-inhibitie.

We krijgen er als juf of meester allemaal mee te maken: kleuters die zonder erbij na te denken bepaalde handelingen stellen, veel te snel aan iets willen beginnen, anderen pijn doen zonder aan de gevolgen te denken enzovoort. Deze kinderen vertonen impulsief gedrag, wat zeer lastig kan zijn in de kleuterklas. Het goede nieuws is dat er in de klas actief aan gewerkt kan worden, namelijk door het verhogen van de reactie-inhibitie.

Het bevorderen van reactie-inhibitie is van belang

Reactie-inhibitie is de vaardigheid om eerst na te denken voordat je een handeling stelt. Je impulsiviteit leren onderdrukken en eerst nadenken om doelgericht aan de slag te kunnen gaan (De Vos & Van der Hoeven, z.d.). Reactie-inhibitie is een belangrijk onderdeel in de ontwikkeling van een kind, omdat het kunnen controleren van een impuls bij zowat alles wat een kleuter doet, nodig is. Zo leert het kind nadenken voordat hij de rijbaan oploopt om een bal terug te halen, begint hij niet te schilderen zonder een plan, gaat hij een ander kind niet meteen terugduwen maar denkt hij eerst na over de gevolgen ervan. Er kunnen oneindig veel voorbeelden gegeven worden, want de reactie-inhibitie is de eerste stap naar zelfbeheersing (De Vos & Van der Hoeven, z.d.).

Waarom is het nu zo belangrijk om reactie-inhibitie te bevorderen in de kleuterklas? Deze vaardigheid maakt in de leeftijdsfase tussen drie en vijf jaar een grote ontwikkeling door. Belangrijk dus om als kleuteronderwijzer aandacht te hebben voor de ontwikkeling van de reactie-inhibitie bij je kleuters (Van den Essenburg et al., 2013).

Reactie-inhibitie in de kleuterklas bevorderen

Eigenlijk werk je als kleuteronderwijzer spontaan aan het bevorderen van de reactie-inhibitie door impulsief gedrag te bespreken met de kleuter. ‘Waarom deed je dit?’, ‘Hoe ga je dit volgende keer aanpakken?’, kortom, hen laten nadenken over hun gestelde gedrag.

Zo mogen de kleuters in de instapklas waar ik stage liep bijvoorbeeld pas gaan spelen als het drink-liedje in de kring gedaan is. In het begin van het jaar sprongen er telkens enkele kleuters al op wanneer het liedje even wat stiller werd (impulsief gedrag). Ik vroeg dan steeds om even goed te luisteren of het liedje wel effectief gedaan was (kleuters doen nadenken over gestelde gedrag). Nu merk ik dat de kinderen zich wel klaarzetten om recht te springen, maar dat ze toch eerst even afwachten tot ze zeker zijn (eerst nadenken, dan pas doen).

Wanneer je meer doelgericht wil werken aan het bevorderen van de reactie-inhibitie, zijn gezelschapsspelen een ideaal hulpmiddel. Wel moeten ze aan twee criteria voldoen (Verheijen & Noteboom, 2014-2015):

– Het spel bevat bepaalde regels waar men zich aan moet houden.

– Het is een reactie-spel.

Deze criteria zijn belangrijk omdat er bij een reactiespel een snelle handeling moet gebeuren en er hierbij door de regels van het spel een denkproces aan vooraf moet gaan. Door de combinatie van deze factoren wordt er beroep gedaan op de reactie-inhibitie van het kind.

We geven een voorbeeld aan de hand van het spel ‘Halli galli junior’: de kleuters moeten zo snel mogelijk op de bel drukken wanneer ze een clown in dezelfde kleur afleggen (reactiespel), maar ze mogen dit niet doen wanneer er stippen op de clown staan (spelregel). Wanneer het spel gespeeld wordt, moeten ze hun impuls dus kunnen onderdrukken om telkens wanneer ze dezelfde kleur clown zien, af te drukken. Ze moeten namelijk eerst denken aan de onderliggende regel van de stippen en moeten hun impuls dus controleren.

Hoe test ik de reactie-inhibitie van mijn kleuters?

Wanneer je als kleuteronderwijzer actief aan de slag gaat rond reactie-inhibitie, is het zeer interessant om te kunnen meten of de kleuters al dan niet groeien in deze vaardigheid. De ‘Silly sound stroop’-test is hiervoor ideaal. De test wordt hieronder kort toegelicht.

Het kind zit aan een tafel met voor zich een prent van een kat en een prent van een hond. Het is de bedoeling dat het kind bij het horen van een ‘miauw’ zo snel mogelijk de prent van de hond aanduidt, en bij het horen van een ‘woef’ de prent van de kat. Bij dit ‘gekke dierenspel’ wordt er 36 keer een miauw/woef afgespeeld, waarbij de kleuteronderwijzer het aantal fouten telt. Hoe minder fouten, hoe beter de reactie-inhibitie van het kind. Het kind moet namelijk rekening houden met de spelregels, en dus nadenken vooraleer hij/zij een handeling stelt (Van den Essenburg et al., 2013).

Eigen bachelorproefonderzoek

Uit eigen onderzoek bij 5-jarige kleuters bleek dat het herhaaldelijk spelen van het spel ‘Halli galli junior’ gedurende een maand al een opmerkelijk positief effect had op de reactie-inhibitie van de testgroep. Bij de controlegroep, waar het spel niet werd gespeeld, merkten we geen duidelijk verschil op in reactie-inhibitie. We testten dit bij beide groepen met de ‘Silly sound stroop’-test, zoals voordien beschreven. We kunnen dus stellen dat de reactie-inhibitie op een fijne en speelse manier bevorderd kan worden door bepaalde gezelschapsspelen. Het loont dus zeker de moeite om hier actief aan te werken in je klaspraktijk!

 

Gastblogger: Lotte Franckx (Afgestudeerde kleuterleidster juni 2016, UCLL)

 

Referenties:

Van den Essenburg, M., Exalto, R., Visser, V. & De Wit, R. (2013). Executieve functies bij normaal ontwikkelende kleuters. Ongepubliceerd eindwerk, Universiteit Utrecht, Utrecht.

De Vos, T. & Van der Hoeven (z.d.). Leren plannen en vooruit denken. [Online]. Beschikbaar: http://www.opvoedadvies.nl/executievefuncties.

Verheijen, S. & Noteboom, A. (2014-2015). Kleuters spelen spelletjes. Volgens Bartjens, 34(1), 22-26.

 

Leestips:

Dawson, P. & Guare, R. (2009). Slim maar… help kinderen hun talenten benutten door hun executieve functies te versterken. Uitgeverij Hogrefe, Amsterdam.

Van der Linde-Meijerink, G. & Noteboom, A. (2015). Rekenspelletjes voor kleuters: stimuleren van de rekenontwikkeling van jonge kinderen. Nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO): Enschede.

Een gedachte over “Eerst denken, dan pas doen: het bevorderen van reactie-inhibitie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s