Spelenderwijs “schrijven” tijdens wereldoriëntatie of STEM

Kleuters die kribbelen, hun “handtekening” plaatsen, lukraak letters schrijven, of ze al doelbewust uitkiezen… Het is erg belangrijk om deze spontane evolutie in de kleuterklas te ondersteunen, want dat ontluikend “schrijven” voorspelt de latere leesvaardigheid erg goed (NELP, 2008).

Gemakkelijk is het niet om kleuters tot schrijven aan te zetten. Een schrijfmachine in de schrijfhoek zorgt maar voor een kortstondige opleving, een wenskist doet al heel wat meer, ten minste als er een zinvolle aanleiding is om een wenskaart te schrijven. Ook spel is een motiverende context: een verkeersboete uitschrijven op de automat bijvoorbeeld. Nieuw voor mij waren de volgende praktijktips die vertrekken vanuit wereldoriëntatie of STEM als zinvolle aanleiding om te schrijven. Ze zijn uitvoerig uitgetest door Amerikaanse kleuters.

Tip 1: elke kleuter zijn eigen wetenschapsdagboek

Net zoals echte wetenschappers kunnen kleuters in een schriftje observaties “noteren”, ideeën of voorspellingen “neerschrijven”, en resultaten aangeven. Kleuters kunnen nog niet echt schrijven, maar ze kunnen wel:

  • dingen verzamelen en opkleven
  • tekenen
  • kribbelen en dan aan de leerkracht vertellen wat er “staat”
  • de leerkracht vragen om een boodschap op te schrijven
  • iets labelen door een woord over te schrijven van een poster, een infoboek of een signaalkaartje (met foto en woord)
  • een datumstempel gebruiken

 

 

 

 

 

 

 

 

Die datumstempel is belangrijk om veranderingen over de tijd heen te observeren. “Net na de zomervakantie heb je nog een groene boom getekend, maar nu ziet de boom op de speelplaats er anders uit.” Voor heel wat onderwerpen is tijd een belangrijk gegeven, niet alleen om de seizoenen te verstaan, maar ook om bijvoorbeeld te begrijpen hoe een plant groeit.

Best introduceer je deze wetenschapsdagboeken met een verhaal. Bijvoorbeeld, in “dagboek van een boer” (Royston) maakt de boer zelf een dagboek. (Dit verhaal moet je aanpassen aan de kleuterleeftijd!) Je moet ook voortonen hoe je in zo’n dagboek werkt. Bijvoorbeeld, wanneer er in de ontdekhoek verschillende appels liggen, dan zeg je dat je er eentje met een vergrootglas wil bekijken. Je toont dat ook. Vervolgens toon je hoe je kleurtjes en potloden neemt om de kleuren in jouw dagboek na te maken, en je verwoordt hoe en waarom je dit doet. Je zegt ook dat je hier het woord ‘APPEL’ bij zal schrijven.

Tip 2: observeren en tellen met een grafiek van post-its

Wie gaat er met welk vervoersmiddel naar school? Welke kriebeldiertjes vinden we in de speeltuin? Voor heel wat onderwerpen wil je met de kleuters tellen en vergelijken.

outdoorobservation

Wat zien we allemaal buiten? Overgenomen uit Wheatley et al. (2016)

Je kan dit aanpakken door een grafiekje te maken met de kleuters. In het bijzijn van de kleuters schrijf je de vraag op een groot blad papier (terwijl je de woorden zegt). Daarop bespreek je met de kleuters welke mogelijke antwoorden er kunnen komen en die noteer je onderaan de grafiek met een tekeningetje erbij zodat de kleuters snappen wat er staat. Vervolgens deel je post-itnotes uit. Kleuters kunnen hun antwoord op een post-itnote tekenen, kribbelen, of “schrijven” met enkele letters. In plaats van het antwoord kunnen ze ook gewoon hun naam op de post-itnote schrijven (of hun eerste letter of hun “handtekening” naargelang het niveau). Vervolgens kleven ze de post-itnote in de juiste kolom.

Soms is zo’n grafiekje na één activiteit wel klaar. Soms duurt dat ook langer, bijvoorbeeld als je samen met de kleuters kriebeldiertjes op de speelplaats opspoort, duurt het wel even. Je herinnert de kleuters aan hun taak als ze naar de speelplaats vertrekken: “waar ga je vandaag naar zoeken?” De kleuters reflecteren dan en voorspellen wat ze zullen vinden.

Als de grafiek af is, kan je deze met de kleuters bespreken. Doordat de post-itnotes allemaal van hetzelfde formaat zijn, kunnen de kleuters verschillende categorieën gemakkelijk met elkaar vergelijken.

Waarom? 

“Schrijven” is belangrijk om STEM-activiteiten te versterken. Schrijfproducten vormen een goede aanleiding om te reflecteren over wat gebeurd is, om patronen te ontdekken, evoluties over de tijd heen te observeren. Je stimuleert hiermee ook de denkontwikkeling.

“Schrijven” ondersteunt de taalontwikkeling: niet alleen ontdekken kleuters hoe het schrift in elkaar zit, en ontwikkelen ze in een latere fase hun klankbewustzijn, maar ook hun mondelinge taalontwikkeling wordt uitgedaagd. De boodschap die ze willen noteren, moeten ze immers eerst mondeling formuleren.

Wordt vervolgd: in een volgend bericht ga ik in op hoe je kleuters nu tijdens deze activiteiten naar de volgende stap van hun ontwikkeling in het ontluikend schrijven kan brengen.

Leestips

  • Op pinterest vind je met de zoektermen “preschool science journal” wel wat voorbeelden en tips voor wetenschapsdagboeken.
  • Een prima artikel van het Centrum voor Taal en Onderwijs over allerlei andere zelfgemaakte boeken (uit Kleuters & ik)
  • Een website vanuit het Freinet-onderwijs over klasdagboeken

Bronnen

In het artikel van Wheatley e.a. (2016) staan ook nog tips om te werken met plattegronden, checklists, andere types van grafieken.

  • Lonigan, C. J., & Shanahan, T. (2009). Developing Early Literacy: Report of the National Early Literacy Panel. Executive Summary. A Scientific Synthesis of Early Literacy Development and Implications for Intervention. National Institute for Literacy.
  • Wheatley, B. C., Gerde, H. K., & Cabell, S. Q. (2016). Integrating Early Writing Into Science Instruction in Preschool. The Reading Teacher70(1), 83-92.

 

 

 

 

 

Een gedachte over “Spelenderwijs “schrijven” tijdens wereldoriëntatie of STEM

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s