Jij mag niet meedoen!

“Ik mag nooit meedoen!” roept Bruno. Dat is niet waar, maar het voelt wel zo als de meisjes beweren dat er geen papa’s in de huishoek kunnen. “Het is mama-dag,” beweren ze. En daar staat hij dan. Mag hij niet koken voor het mamafeest? “Neen,” zegt er eentje, en het klinkt wat gemeen. “Jij kan toch niet goed koken. En vandaag is voor mama’s!” Vanmorgen nog, duwde Bruno zelf Merijn weg bij de timmertafel en pakte de zaag uit zijn handen. “Jouw handen zijn te klein om met de grote zaag te zagen.” “Jij mag niet meedoen!” Gekende taferelen, waarbij kinderen mekaar de toegang ontzeggen tot een hoek, een spel, een gemeenschap. Het heeft wel iets van pestgedrag, en toch …

Kleuters pesten nog niet, maar stellen soms wel onaardig gedrag

Gladden en collega’s omschrijven pestgedrag bij jongeren als (1) agressief gedrag (2) dat herhaald wordt of herhaald kan worden, en (3) dat een onevenwicht in macht tussen de agressor en het slachtoffer weerspiegelt. Pesten kan op verschillende manieren: direct (fysiek geweld, dreigen, stelen, schelden) of indirect (roddelen, liegen, uitsluiten). De rollen die kinderen er in innemen liggen min of meer vast in de groepen waarbinnen ze zich bewegen: de agressors, de omstaanders, de slachtoffers. In Bullies in the Block Area lees ik dat we uitsluiten bij kleuters nog niet kunnen beschouwen als pestgedrag, maar wel als een van de mogelijke aanlopen ertoe. In de kleuterklas vindt onaardig gedrag vaak nog niet systematisch plaats en ook de machtsverhoudingen kunnen er nog sterk wisselen. Daarom spreken we in de kleuterschool best nog niet over “pesten”. We kunnen bovendien zeker geen rechtstreekse gevolgtrekkingen maken tussen het onaardig gedrag van een individuele kleuter nu en mogelijk pestgedrag later.

Waarom kleuters onaardig gedrag stellen

Onaardig gedrag van kleuters kan samenhangen met een waaier van externe factoren in opvoedings- en schoolsituatie. Bullies in the Block Area brengt verschillende onderzoeken samen die wijzen op correlaties tussen onaardig gedrag van kinderen en:

  • hechtingsproblemen
  • zelf verbaal of fysiek agressief gedrag meemaken in de eigen leefwereld
  • veel TV kijken (zelfs als het educatieve programma’s zijn)
  • kinderopvang en kleuteronderwijs van lage kwaliteit
  • opgroeien in een omgeving waar vooroordelen en uitsluiting vanzelfsprekendheden zijn.

Waarom grijpen kleuters naar uitsluiten? Door de ander de toegang te ontzeggen, geeft de kleuter aan dat hij zelf wél het recht heeft op toegang, tot erbij horen, tot bestaansrecht.

Gelukkig toont hetzelfde samenvattend onderzoek ook dat een veilige hechting, opgroeien in een omgeving waar mensen aardig zijn voor mekaar, TV-programma’s met een nadruk op fijn en inclusief omgaan met elkaar (zoals Sesamstraat en Mister Rogers’ Neighbourhood) en een kwalitatieve kinderopvang en kleuteronderwijs aantoonbaar leiden tot minder onaardig gedrag tussen kleuters. Werk aan de winkel dus, niet alleen voor de klas van Bruno, maar ook voor al die andere kleuterklassen.

Lessen in aardigheid

In afgelopen jaren kwamen ook in Vlaanderen en Nederland steeds meer programma’s op de markt die erop gericht zijn pestgedrag te voorkomen, kinderen op een fijne manier te leren omgaan met elkaar, kleuters te helpen hun gevoelens te herkennen en ermee om te gaan. Ze voorzien in scripts (hoe vraag ik of ik mee mag spelen; hoe zeg ik dat de hoek vol is, maar dat ik straks mijn plaats afsta), verhalen die empathie oproepen, suggesties voor gesprekken met kleuters, lessuggesties, pictogrammen of foto’s die helpen om eigen gevoelens te herkennen en weer te geven, posters met afspraken of suggesties om je gevoelens en wensen ‘gepast’ te uiten, …

Kijken naar wat al aardig gaat, zorgt voor meer aardigheid

Naast een uitgeschreven programma kan je ook bewust gebruik maken van de fijne omgang die al aanwezig is in je kleuterklas en die in de verf zetten. Dat vraagt om gericht en anders kijken naar gewenst gedrag van kleuters. We zien het niet meer als vanzelfsprekend, maar als een uiting van oefenen en groeien in sociaal vaardig handelen.

Op de International Conference on Thinking (Bilbao, 2015) vertelden Julianne Exton en Bridgett Towle hoe ze met hun collega’s van Kids’ Domain Early Learning Centre op zoek gingen naar uitingen van Aroha bij jonge kinderen. Aroha is Maori voor ‘grote liefde’, of ‘liefde in de breedste zin van het woord’. Het omvat liefde, respect, gastvrijheid, zorg, delen, vrijwillig geven, contact maken met elkaar. Ze herkenden Aroha in de grote broer van vijf die met zijn vriendjes elke middag aan de afscheiding met de kinderopvang even over de wang van zijn jongere broertje van twee wreef. Hij maakte tijd voor zijn broertje, zijn vriendjes begrepen dat dat nodig was en gingen mee. Aroha zat ook in het delen van een koek, in de knuffel van een papa, in het troosten van een klasgenootje dat zich bezeerd had, in het plaats maken voor nog eentje erbij in de blokkenhoek, in het spontaan mekaar een hand geven op moeilijk terrein, … De kinderwerkers maakten foto’s en deelden hun bevindingen met collega’s, met de kinderen, met de ouders; en ze merkten dat ze anders gingen denken over de capaciteit van jonge kinderen tot empathie en zorg voor mekaar.

Darla Meyers en haar kleuters in Ohio vonden op een dag de brief van twee vriendelijkheidsfeeën in de klas. Die hadden de hulp van de kleuters nodig om vriendelijkheid te verspreiden bij alle mensen. Daarom spraken Darla en haar kleuters af dat de juf in de loop van de komende weken op zoek zou gaan naar ‘acts of kindness’ in de klas. Ze zette een pot op de kast die ze vulde met kleine pomponnetjes, telkens ze kleuters iets aardigs zag doen voor mekaar. Na een maand was de pot vol en mocht de klas (in het geheim) iets aardigs doen voor een andere klas. Wat er verder gebeurde, lees je op haar blog.

Bronnen

DeVooght, K., Daily, S., Darling-churchill, K., Temkin, D. & Novak, M. (2015) Bullies in the Block Area: The Early Childhood Origins of “Mean” Behavior. August 2015. Child Trends. https://www.childtrends.org/wp-content/uploads/2015/08/2015-31BulliesBlockArea.pdf

Exton, J. & Towle, B. (2015) How a systems thinking approach relates to a development of a community of inquiry in an early childhood setting within the bicultural context of Aoteaoroa New Zealand. Presentatie tijdens de International Conference on Thinking, Bilbao, 2 juli 2015.

Myers, D. (2016) The Kindness Jar: Spreading Kindness in Kindergarten. http://mrsmyerskindergarten.blogspot.be/2016/11/the-kindness-jar-spreading-kindness-in.html

Gladden, R., Vivolo-Kantor, A., Hamburger, M. & Lumpkin, C. (2013) Bullying Surveillance Among Youths: Uniform Definitions for Public Health and Recommended Data Elements, Version 1.0. Atlanta, GA; National Center for Injury Prevention and Control, Centers for Disease Control and Prevention and U.S. Department of Education.

2 gedachtes over “Jij mag niet meedoen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s