De sprong naar het eerste leerjaar. Hoe bepalen wie mag en wie niet?

Eind februari, de tweede helft van het schooljaar draait ondertussen op volle toeren. De periode waar er in de derde, tevens laatste, kleuterklas gedacht en gesproken wordt over ‘zal hij/zij er klaar voor zijn, voor de stap naar de grote school, de stap naar het eerste leerjaar?’. Schoolrijpheidstoetsen worden boven gehaald; gesprek wordt op gang gebracht, zowel intern met collega-kleuterleid(st)ers en zorgteam, maar binnen enkele maanden ook (en vooral) met de ouders van de derdeklassers.

Hoe weet je of een kind klaar is voor de sprong?

Vandecandelaere en Struyve (2016) verwijzen in hun artikel omtrent ‘advies na de derde kleuterklas’ naar volgende aspecten in relatie tot schoolrijpheid: cognitieve aspecten (zoals voorbereidende taal- en rekenvaardigheden), psychosociale aspecten (zoals werkhouding, samenwerken, taakgerichtheid en zelfstandigheid) en omgevingsfactoren (zoals sociaal-economische gezinsstatus, thuistaal, geboortekwartaal van het kind, en ouderbetrokkenheid op school). De onderzoekers benadrukken dat het bepalen van schoolrijpheid een samenspel is tussen al deze factoren, en dat het niet herleid mag worden tot enkel vaststellingen omtrent de cognitieve en leergerichte aspecten. Bovenstaand beschreven omgevingsfactoren en meer interpersoonlijke aspecten bepalen immers ook of een kind klaar is voor de overstap.

Twijfel over schoolrijpheid? Effecten van zittenblijven in de derde klas versus overgaan naar het eerste leerjaar.

Wanneer er twijfel is omtrent de schoolrijpheid van een kleuter in de derde klas, dan ontstaan er vragen over het al dan niet laten overgaan van het kind naar het eerste leerjaar. Volgens onderzoekers Vandecandelaere en Struyve (2016) blijkt dat zowel zittenblijven als overgaan gevolgen kan hebben voor de latere schoolloopbaan:

  • Zittenblijven kost een extra jaar, maar levert weinig of niets op voor de wiskundeprestaties vanaf het eerste leerjaar, in vergelijking met kinderen die wel overgingen naar het eerste leerjaar.
  • Zittenblijven verdubbelt de kans om minstens een jaar in het buitengewoon onderwijs door te brengen.
  • Kinderen met een hoog risico op zittenblijven die toch overgaan naar het eerste leerjaar scoren lager voor welbevinden, vertonen meer verstoorde sociale relaties en meer probleemgedrag dan vergelijkbare kinderen die de derde kleuterklas dubbelen.
  • Kinderen die na twijfel toch de stap naar het eerste leerjaar zetten hebben een grotere kans om later alsnog te blijven zitten.
  • Kinderen die toch overgaan, en nadien het eerste leerjaar dubbelen, scoren op het einde van de lagere school nog lager dan wanneer ze de derde kleuterklas zouden dubbelen (voor zowel wiskunde als psychosociaal functioneren).

Aangezien zowel zittenblijven als overgaan verbonden is aan enkele pro’s en contra’s, vraagt het bepalen van de schoolrijpheid, en het nemen van een beslissing tijd, en vooral inzicht in het brede samenspel van verschillende schoolrijpheidsfactoren.

Tips voor het advies omtrent schoolrijpheid bij het einde van de derde kleuterklas

Vandecandelaere en Struyve (2016) pleiten voor een ruimte, gedeelde en gematerialiseerde visie op schoolrijpheid, waarbij men na de beslissing van al dan niet overzitten extra ondersteuning aanbiedt aan zowel zittenblijvers als kinderen die toch overgaan naar het eerste leerjaar. Enkele aandachtspunten op een rijtje:

  • 1. Ruime visie op schoolrijpheid: Het is van belang om zowel de cognitieve vaardigheden, de psychosociale aspecten, als de omgevingsfactoren in overweging te nemen bij het vormen van een advies omtrent zittenblijven of niet. Trek ‘schoolrijpheid’ open!
  • 2. Crucialiteit en relativiteit van schoolrijpheidstoetsen: Toetsen zijn nodig om bepaalde vaardigheden vast te stellen, om een stand van zaken te bepalen. Een toets levert meer objectieve informatie aan omtrent schoolrijpheid. MAAR een toets is anderzijds ook relatief: het is slechts een momentopname en vaak wordt ook maar een beperkt aspect van de schoolrijpheid in kaart gebracht. Het is dus van belang om kinderen gedurende langere tijd op te volgen, en dit voor de verscheidene schoolrijpheidsaspecten (zie supra).
  • 3. Gedeelde  en gematerialiseerde visie op schoolrijpheid: Een handig hulpmiddel in dit verband is het opstellen van een draaiboek, waarin de visie op schoolrijpheid binnen een school(-team) expliciet wordt gemaakt. Tevens kan het draaiboek de procedure bevatten die men als team doorloopt om een advies te vormen dat transparant is voor iedereen. Bijvoorbeeld: wanneer worden er meetmomenten ingepland? Wat en hoe wordt er gemeten? Wie is erbij betrokken? Welke rol speelt de kleuterjuf in dit verband? Andere actoren? Enzovoort.
  • 4. Verbreden van de zorggroep: Kinderen die nét niet blijven zitten, vormen een belangrijke risicogroep om op een later tijdstip te blijven zitten. Vandaar dat het nodig is om ook voor deze groep kinderen bijzondere aandachtspunten te formuleren, en bijkomende ondersteuning, net zoals voor de kinderen die wél moeten dubbelen.

Praktijkervaringen?

En bij jou op school? Hoe wordt er met het begrip ‘schoolrijpheid’ omgegaan? Welke procedures zijn eraan verbonden? welke praktische tips omtrent het bepalen van schoolrijpheid kan je zelf geven? Graag jouw mening en expertise!

 

Bron:

Vandecandelaere, M. & Struyve, C. (2016). Juffrouw, ik ben (nog niet) klaar! Over advies na de derde kleuterklas. Centrum voor Onderwijseffectiviteit en -Evaluatie. KULeuven. Via https://lirias.kuleuven.be/bitstream/123456789/537298/1/160325+Juf+ik+ben+nog+niet+klaar%28def%29.pdf

 

Meer lezen?

Vandecandelaere, M. & Struyve, C. (2016). Juffrouw, ik ben (nog niet) klaar! Over advies na de derde kleuterklas. Centrum voor Onderwijseffectiviteit en -Evaluatie. KULeuven. Via https://lirias.kuleuven.be/bitstream/123456789/537298/1/160325+Juf+ik+ben+nog+niet+klaar%28def%29.pdf

Vandecandelaere, M., Van Laar, G., De Fraine, B., & Van Damme, J. (2014). Doorkleuteren of overvaren? De effecten van zittenblijven in de derde kleuterklas. In Caleidoscoop, 26, nummer 4, 6-13. Via https://www.researchgate.net/publication/265048504_Doorkleuteren_of_overvaren_De_effecten_van_zittenblijven_in_de_derde_kleuterklas

Vandecandelaere, M., Schmitt, E., Vanlaar, G., De Fraine, B., & Van Damme, J. (2014). Zittenblijven in de derde kleuterklas: effecten op de psychosociale ontwikkeling van kinderen. Steunpunt Studie- en Schoolloopbanen, Leuven, Rapport nr. SSL/2014.09/2.2.4. Via https://steunpuntssl.be/Publicaties/Publicaties_docs/ssl-2014.09-2-2-4-zittenblijven-in-de-derde-kleuterklas-effecten-op-de-psychosociale-ontwikkeling-van-kinderen

Vandecandelaere, M., Van Laar, G., Goos, M., De Fraine, B., & Van Damme, J. (2013). Effecten van zittenblijven in de derde kleuterklas op de wiskundegroei: een propensityscore-stratificatie-analyse. In Pedagogische Studiën, 2013 (90) 58-73.

 

3 gedachtes over “De sprong naar het eerste leerjaar. Hoe bepalen wie mag en wie niet?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s