DE oplossing om kansarmen een goede start te geven

Ik wens de kleine een goede levensstart. Bij een kraambezoek is het te vanzelfsprekend om het te verwoorden. De kersverse ouders feliciteren dat doen we wel. Nochtans is A great start in life niet voor iedereen weggelegd. Heel wat kansarme kinderen nemen een valse start. Kunnen en willen we er als schoolteam enkele jaren later iets aan doen? Kunnen we de kwetsbaren iets extra geven zonder de andere kinderen te discrimineren?

DE oplossing blokletterde ik in de titel

Dezelfde vragen stellen zich ook op het niveau van de samenleving. Kunnen en willen we meer doen en wat dan wel? Het politiek correcte antwoord op de wilsvragen is ja en dat is het al lang. Nieuw is dat er zelfs een consensus zou bestaan rond hoe dat moet gebeuren, namelijk volgens het principe van het progressief universalisme. Ik leg kort uit wat het betekent en stel dan scherp op kleuterklas- en schoolniveau om daarna toch terug te keren naar het macro-beleid. De kinderopvang laat ik buiten beschouwing, ook al is de uitdaging van toegang tot betaalbare topkwaliteit er minstens zo groot en wordt ook daar met het principe van progressief universalisme geschermd.

Progressief universalisme: over wat Gordon Brown en Stad Aalst gemeen hebben

Voormalig eerste minister Gordon Brown (Labour) lanceerde 10 jaar geleden de term progressief universalisme, zij het in de context van het hoger onderwijs. Hij stippelde een beleid van beurzen uit waarbij meer mensen beurzen kregen en arme mensen hogere. Dit werd door opiniemakers geïnterpreteerd als ‘voor iedereen iets, maar het meest voor de armen’. Puur naar de betekenis van de woordencombinatie progressief en universalisme had hij een moderne Robin Hood–logica kunnen bepleiten: progressief rijken meer voor goed onderwijs laten betalen en het extra geld investeren in het universaliseren van kwalitatief hoogstaand onderwijs, dus in de kinderen die vooralsnog uit de beste onderwijsboot vallen. Maar dat deed hij niet.

Ook in het politieke discours van mijn eigen stad duikt de term op. Het gezamenlijke project “Zet je EF-bril op” (Odisee – Stad Aalst – KU Leuven) past volgens verkozenen en ambtenaren mooi in een beleid dat uitgaat van progressief universalisme. In de concrete context betekent dat drie zaken:

  1. We focussen de projectmiddelen eerst op scholen met minstens 50% SES-leerlingen.
  2. Niet SES-leerlingen in de pilootscholen genieten mee van de vernieuwende aanpak.
  3. Andere scholen krijgen later de knowhow ook aangeboden, zij het zonder bijhorende coaching.

Brown en Stad Aalst kiezen met andere woorden voor de weg van de geleidelijkheid, het doorvoeren van sociale correcties zonder veel mensen tegen de schenen te schoppen. Zo’n beleid is ook in de andere betekenis van het woord niet revolutionair. Het sluit naadloos aan bij het SES-beleid in Vlaanderen: niemand iets afnemen, maar aan scholen waar de kinderen met achterstand aan de start komen, meer geven.

Progressief universalisme op klas- en schoolniveau, meer dan een mooie lege doos voor jouw team

Eerst en vooral moet je als team de ambitie koesteren de leerprestaties van de sociaal zwaksten op zijn minst bij benadering op het niveau van de sociaal sterksten te brengen. Een logische volgende stap zou zijn dat je je middelen focust, dat je meer en betere zorgen toekent aan zij die in de minst gunstige beginsituatie verkeren.

Hoe logisch die tweede stap ook lijkt, psychologisch zit het niet helemaal snor. Exclusieve diensten gericht op kansarmen stigmatiseren hen ook. Mee moeten met de zorgjuf is een etiket dat velen liever kwijt dan rijk zijn, tenzij wellicht er ook buiten de klas differentiatie naar boven gebeurt. De extra zorg die ermee gepaard gaat, weg van de overdaad aan prikkels in de klas, kan kansarmen vaak gestolen worden. Ongelijken ongelijk behandelen in de klas zelf, of differentiëren zoals we dat heten, al dan niet met een co-teachende collega, is beter. Maar hoezeer ik daar ook in geloof, onderschatten doe ik de uitdaging niet. Doe het maar, 25 kleuters optillen naar een hoger niveau en zij op de laagste echelons de grootste duurzame groei laten doormaken, zonder etiketten te kleven en kinderen links te laten liggen.

De extra’s moeten bovenop een stevige basis komen. Wat de grootste negatieve impact op kansarmen op school heeft, zijn wellicht fouten tegen het fundament van goed onderwijs voor iedereen op school.

  • niet geloven in alle kinderen,
  • de lat niet voor iedereen hoog leggen
  • de kwetsbaarsten amper betrekken, hen zelden spreek- en redeneerkansen geven

Keer het om. Geloof in en interageer met iedereen en mik hoog met hen. Dat ligt in je macht.

 

Terug naar het macro-beleid waar de echte sleutel ligt

Je kan als team veel doen, maar niet alles.  Er zijn factoren die aan jullie controle ontsnappen en die slechts de overheid kan beïnvloeden.

1 Zorg dat de beste leerkrachten in de scholen werken waar de uitdagingen het grootst zijn.

Er zijn ongetwijfeld uitstekende kleuteronderwijzers aan de slag in scholen met veel kansarme kleuters, maar al te vaak stroomt de mix kwaliteit – ervaring weg naar de witte rand. Het Talisonderzoek waar Pedro De Bruyckere aan refereert in zijn blogbericht over het loopbaandebat maakt dat laatste element concreet.

ervaren - onervaren leerkrachten 2

Dat gemiddeld genomen relatief onervaren leerkrachten minder goed onderwijs bieden dan meer ervaren collega’s klinkt begrijpelijk.  Ook al gaat het hieronder net zomin als op vorige beeld specifiek over kleuteronderwijzers, het laat zich raden dat dit ook geldt voor kleuteronderwijs. Hoezeer we als opleiders de relatieve onervarenheid van onze alumni proberen te compenseren door hen de meest recente inzichten mee te geven, bij de start van hun carrière zijn ze nog niet op hun best.

agirdag 2

Een out-of-the-box idee: tweeverdieners waarvan een partner dagelijks file rijdt naar de grootstad en de andere een topleerkracht is, verleiden zich in die stad te vestigen. Waarom maken we er geen eer van in Molenbeek of op de rechteroever in Aalst te mogen werken?

2 Zorg voor scholen met een goede sociale mix 

Iets doen aan wie voor de klas staat, volstaat niet. Als we ambiëren dat in 2030 of 2040 kansarme kinderen in de lagere school en in het secundair onderwijs leerresultaten halen als hun kansrijke leeftijdsgenoten, moeten we wellicht ook iets doen aan wie in de klas zit. De dochter van de Turkse bakker en de zoon van de Vlaamse advocaat zouden samen moeten kunnen opgroeien van in de kinderopvang tot in het secundair onderwijs. Elk kind en elke ouder moeten in de zorg- en schoolcontext brede en hoge aspiraties horen vertolken, ze normaal vinden. En de leerkrachten, zij moeten vooralsnog ongedachte en onuitgesproken grote ambities mogelijk maken.

Valt een dergelijke meer ambitieuze visie te rijmen met het principe van progressief universalisme? Hopelijk wel, zeker als er een consensus zou blijken rond te bestaan. Het staat in elk geval haaks op een meer van hetzelfde progressief universalisme en het roept lastige vragen op rond vrije schoolkeuze en segregatie, achterstand en achterstelling.

Bronnen:

Peeters, Jan. (2016) Transatlantic Forum: a meeting place for policymakers and researchers on inclusive early childhood education and care. Lezing op de A great start in life! Conferentie in Brussel.

https://ec.europa.eu/education/sites/education/files/great-start-life-presentations/great-start-life-presentations/3-jan-peeters-keynote_en.pdf

Het beeld van het leerwinstverschillen tussen leerlingen van ervaren en minder ervaren wiskunde leerkrachten in North Carolina haalde ik uit de presentatie Usual suspects van ongelijkheid in het onderwijs die professor Orhan Agirdag bracht op de onderwijsdag van Odisee, 13 januari 2017.

https://xyofeinstein.wordpress.com/2017/02/15/red-het-loopbaanpact/ het Talis onderzoek en duiding bij  het loopbaandebat.

Meer lezen:

Tijdens mijn opzoekingswerk stuitte ik op de eveneens gratis downloadbare tekst “Een visie op diversiteitsbeleid” van KU Leuven professor en deskundige inzake onderwijsongelijkheid Ides Nicaise. Hij spreekt van “proportioneel universalisme”. “De toegang tot het recht geldt voor elke burger, maar de ondersteuning van overheidswege is proportioneel met de behoeften van diverse doelgroepen – of met de obstakels die ze moeten overwinnen.” (Nicaise, 2016, 1)

Hoewel de tekst op de eigen (hoger onderwijs)instelling betrekking heeft, verdiept hij het begrip van de sociaal beleid en diversiteit gaat in het onderwijs.

https://www.kuleuven.be/diversiteit/pdf/inicaise

foto: google images. Melbourne Aquarium | by thomasrdotorg Melbourne Aquarium | by thomasrdotorg

2 gedachtes over “DE oplossing om kansarmen een goede start te geven

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s